اما نه در حد انتظار ؛ بررسی و تحلیل شیار ۱۴۳ ساخته نرگس آبیار

Rating: 2.8. From 2 votes.
Please wait...

شیار ١۴٣ فیلم ضعیفی است. فرم و روایتش ناقص است، داستان نپخته ای دارد و بافت نامنسجمی پیدا کرده است. اما جان مایه داستان چنان تاثیرگذار است که از پس تمام این ضعفها بغض بیننده را بر چهره اش جاری می کند.

داستان انتظار مادری برای خبری از پسرش، نشانی از خبرش، امیدی از نشانی اش و نعشی از امیدش. فیلم در این مسیر چه اندازه موفق بوده است؟

p196rijbkp1oe310cb8481noi1vfa

اولین و بزرگ ترین مشکل فیلم فرم است. انتخاب قالبی مستند برای یک داستان درام-اگر به حساب نابلدی نگذاریم- چه چیزی جز بد سلیقگی است؟

داستان مستند؟

در فیلم به کرات شاهد مصاحبه های مستقیم شخصیت ها با دوربین و تعریف داستان از زبان آن ها هستیم. گهگاهی هم صحنه های مستند جنگ و تانک و … با کیفیت نه چندان خوب به عنوان میان پرده نمایش داده می شود. انتخاب این فرم را می توانیم در دو هدف تعبیر کنیم:

p196rijbkp1ord10lt4mi1dmn18ua4

ایجاد نخ تسبیح برای روایت

دقیقا فرم برعکس عمل می کند و هربار که بیننده با داستان همراه می شود با یک مصاحبه تصنعی یا میان برنامه تلوزیونی از روند ماجرا به بیرون پرتاب می شود. چرا که مستند و فیلم داستانی دو رویکرد متفاوت در فرم و مخاطب دارند. به علاوه باید در نظر داشته باشیم، نخ تسبیح می بایست خود داستانی داشته باشد چه بسا قوی تر. کارکرد این مستند ها و مصاحبه ها چیست؟ جز این که ناتوانی فیلم در داستان گویی را تلقی می کند.

این ایده به کرات در دنیای مستند استفاده می شود و در سینمای ایران نیز اپیزود دوم فیلم خداحافظ رفیق شبیه همین فرم است. اما برخلاف شیار آنجا مستند سازها خود جزئی از داستان اند، ضمن این که نحوه مصاحبه بازیگران با دوربین هم تا این اندازه مستند گونه نیست.
صحبت رو در روی بازیگران با دوربین مستند ساز فرم را دوپاره کرده و روایت داستان را کشته، تمرکز بیننده را از بین می برد و همذات پنداری قصه را مثله می کند.

نمایی از مصاحبه های فیلم منطقه 9

“واقعی سازی” و “باور پذیری”

در این باره فیلم علمی تخیلی منطقه ٩ با همین سبک و حتی تاکید بیشتر روی مستند را می توان نام برد. در منطقه ٩ هیچ مستندسازی وارد داستان نمی شود و مصاحبه ها کاملا مصاحبه مستند و متفاوت اند: قاب های نیمه نزدیک از سوژه نشسته با پس زمینه چیده شده و نورپردازی چهره و بدون حضور بازیگران داستان. اما از شیار موفق تر است. زیرا از این مستندها در جهت باورپذیر کردن داستان “غیرممکن” اش استفاده می کند.

...  متهم، مردم و پماد

حال آنکه داستان شیار کاملا باور پذیر و ملموس است: زن مسلمان ایرانی روستایی مادر شهید موجود ناشناخته ای است؟ عشق مادری و انتظار عزیزان را چه کسی باور نمی کند؟ می دانیم سالیان زیادی از جنگ نگذشته و مسافران این جاده بین ما هنوز چشم های منتظر زیاد دارند.

p196rijbko9ldge1d6u1rqa1egr3

از طرف دیگر واقعی سازی و باور پذیری در روایت و داستان اتفاق می افتد نه صرفا با برچسب مستند. کما این که بخش های غیر مستند شیار موثر ترند تا برش ها و مصاحبه هایی که از فیلم بیرون می زنند.

ضمنا سبک واقعی سازی در مستند و درام دو رویکرد متفاوت است. مستند معمولا نمایش و کنکاش واقعیت موجود است ولی درام داستانی ساخت واقعیت ناموجود است. به بیان دیگر تلاش مستند ها معطوف به ماندن در واقعیت به هدف حفظ اعتماد است اما سینمای درام سعی در ساخت واقعیت به جهت باورپذیری و ایجاد اعتماد دارد. لذا ترکیب مستند و داستان درام بدون حذف (حل کردن) یکی تقریبا امکان ندارد.

188110_872

فرم شلخته و نامنسجم شیار نتیجه همین ترکیب است. حال چرا با وجود این اشکالات، فیلم از قدرت تکان دهنده ای برخوردار است؟ پاسخ را بایست در جان مایه فیلم جست.

انتظار

در حالی که به زعم عده ای سینمای دفاع مقدس مخاطب ندارد، فیلم نه چندان قوی ای مثل شیار این چنین مردمی می شود و در عصر کمدی سینما با اشک راه خود را باز می کند.
آن هم با داستانی ظاهرا کلیشه ای: انتظار مادر شهید. عجیب نیست اگر عشق مادری بتواند موتور محرک درام باشد، آنچه عجیب است فراموشی چنین جانمایه ای طی این سال ها است! شیار نماینده فقر سینمایی ما در حوزه دفاع است و نمایش حجم کارهای نکرده و راههای نرفته. جبهه دفاع مقدس هنوز خیلی خالیست که چنین داستانی را کم شنیده ایم.

20140211182636-1

اما با وجود تمام نقاط قوت داستان مثل پرهیز از جزییات غیر ضروری، انتخاب موضوع خوب، محوریت مادر، زبان احترام و عزت نفس، انتخاب شهرستان و … موضوع اصلی داستان یعنی “انتظار” در حد انتظار نیست.

...  چگونه معماری آینده ما را تغییر می دهد؟ بخش دوم : تولید نسل

انتظار را از بی قراری مادر می فهمیم، اما بدون درک جدی گذشت زمان. در حالی که زمان به انتظار هویت می بخشد و خلوص آن را تعیین می کند. زمان در شیار چندان قابل حس نیست و بیشتر به واسطه ارجاعات کلامی، گریم نه چندان خوب و حذف و اضافه شخصیت ها درک می شود. در حالی که زمان در تمام اجزای محیط نفوذ می کند و تنها در پیر شدن خلاصه نمی شود. خصوصا زمان برای ایران معاصر پرچالش و خانواده های انقلابی شهید داده. حتی به فرضِ کناره گیری ارادی شخصیت ها از روزگار، محیط حداقل محدود و متاثر از زمان است.

p196rijbkp4rc36o1si2qn61liq5

متعاقبا زمانه نیز خیلی روشن نیست. محرک و اتفاقات بزرگ زمانه نیز حضور ندارند. تو گویی این روستای کوچک آکواریومی محصور در دریاست. پس طبیعی است که چرایی رفتن به جنگ توجیه نمی شود چرا که جنگی درک نمی شود. البته منکر شکاف شهر و روستا نیستیم و انتظار نمایش انتخابات و رای دادن هم نداریم، اما جدا افتادن دنیای فیلم از زمانه باعث قطع ارتباط موضوع با بستر فیلم (دفاع مقدس) می شود. نتیجه آن که فیلم به آثار ضد جنگ تبدیل می شود.

مادر نیز خود در دنیای گلخانه ای خودش است. و در این دنیای بی تاثیر از زمان و زمانه منتظر پسرش است. البته فیلمساز تلاش کرده تا با نمایش رابطه مادر و خدا (دل کندن از پسر و …) از شدت خنثی بودن داستان بکاهد. قضاوت نهایی با مخاطبین است، اما اگر اطلاعات فرامتنی خودمان (جنگ تحمیلی، شهادت و قداست) را حذف کنیم، تقریبا با فیلمی روبروییم درباره آثار جنگ به علاوه ارجاعات محلی. فیلمی که گویی می تواند ساخته بوسنی، فرانسه یا آمریکا باشد.

188111_650

در مجموع فیلم شیار به نسبت فیلم قبلی نرگس آبیار پیشرفت دارد، فضای احساسی -و کمی زنانه- فیلم بیننده را درگیر می کند، اطلاعات فرامتنی بینندگان را بازخوانی می کند و گوشه ای از رنج های مادرانه را نمایش می دهد. اما نباید خودمان را فریب دهیم: شیار فیلم قوی ای نیست، ایستگاه خوبیست اما مقصد نیست، موثر است اما ماندگار نیست. به امید فیلم های بهتر سازندگان و خروجی های بیشتر از گنج جنگ.

Rating: 2.8. From 2 votes.
Please wait...
به اشتراک بگذارید!

همچنین ممکن است بپسندید ...

Leave a Reply

2 Comments on "اما نه در حد انتظار ؛ بررسی و تحلیل شیار ۱۴۳ ساخته نرگس آبیار"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
محمد
Guest

سلام نقد وبگاه فضای فانتزی بر انیمیشن کارخانه هیولاها Monsters Inc 2001 رو حتماً بخونید:

http://www.fazafan.ir/post/36

رییس
Admin

حتما
اگر خودتون هم دست به قلمید می تونید برای ما هم بفرستید

wpDiscuz