اما نه در حد انتظار ؛ بررسی و تحلیل شیار 143 ساخته نرگس آبیار

Rating: 2.8. From 2 votes.
Please wait...

شيار ١٤٣ فيلم ضعيفي است. فرم و روايتش ناقص است، داستان نپخته اي دارد و بافت نامنسجمي پيدا كرده است. اما جان مايه داستان چنان تاثيرگذار است كه از پس تمام اين ضعفها بغض بيننده را بر چهره اش جاري مي كند.

داستان انتظار مادري براي خبري از پسرش، نشاني از خبرش، اميدي از نشاني اش و نعشي از اميدش. فيلم در اين مسير چه اندازه موفق بوده است؟

p196rijbkp1oe310cb8481noi1vfa

اولين و بزرگ ترين مشكل فيلم فرم است. انتخاب قالبي مستند براي يك داستان درام-اگر به حساب نابلدي نگذاريم- چه چيزي جز بد سليقگي است؟

داستان مستند؟

در فيلم به كرات شاهد مصاحبه هاي مستقيم شخصيت ها با دوربين و تعريف داستان از زبان آن ها هستيم. گهگاهي هم صحنه هاي مستند جنگ و تانك و … با كيفيت نه چندان خوب به عنوان ميان پرده نمايش داده مي شود. انتخاب اين فرم را مي توانيم در دو هدف تعبير كنيم:

p196rijbkp1ord10lt4mi1dmn18ua4

ايجاد نخ تسبيح براي روايت

دقيقا فرم برعكس عمل مي كند و هربار كه بيننده با داستان همراه مي شود با يك مصاحبه تصنعي يا ميان برنامه تلوزيوني از روند ماجرا به بيرون پرتاب مي شود. چرا كه مستند و فيلم داستاني دو رويكرد متفاوت در فرم و مخاطب دارند. به علاوه بايد در نظر داشته باشيم، نخ تسبيح مي بايست خود داستاني داشته باشد چه بسا قوي تر. كاركرد اين مستند ها و مصاحبه ها چيست؟ جز اين كه ناتواني فيلم در داستان گويي را تلقي مي كند.

اين ايده به كرات در دنياي مستند استفاده مي شود و در سينماي ايران نيز اپيزود دوم فيلم خداحافظ رفيق شبيه همين فرم است. اما برخلاف شيار آنجا مستند سازها خود جزئي از داستان اند، ضمن اين كه نحوه مصاحبه بازيگران با دوربين هم تا اين اندازه مستند گونه نيست.
صحبت رو در روي بازيگران با دوربين مستند ساز فرم را دوپاره كرده و روايت داستان را كشته، تمركز بيننده را از بين مي برد و همذات پنداري قصه را مثله مي كند.

نمایی از مصاحبه های فیلم منطقه 9

“واقعي سازي” و “باور پذيري”

در اين باره فيلم علمي تخيلي منطقه ٩ با همين سبك و حتي تاكيد بيشتر روي مستند را مي توان نام برد. در منطقه ٩ هيچ مستندسازي وارد داستان نمي شود و مصاحبه ها كاملا مصاحبه مستند و متفاوت اند: قاب هاي نیمه نزدیک از سوژه نشسته با پس زمينه چيده شده و نورپردازي چهره و بدون حضور بازيگران داستان. اما از شيار موفق تر است. زيرا از اين مستندها در جهت باورپذير كردن داستان “غيرممكن” اش استفاده مي كند.

...  تحقیر سازمان ها و بخش نامه ها توسط جوانان ؛ تحلیل و نقد فرهنگی پدیده های جدید رسانه ای: دکتر سلام ، من روحانی هستم ، پیام راشل کوری 2

حال آنكه داستان شيار كاملا باور پذير و ملموس است: زن مسلمان ايراني روستايي مادر شهيد موجود ناشناخته اي است؟ عشق مادري و انتظار عزيزان را چه كسي باور نمي كند؟ مي دانيم ساليان زيادي از جنگ نگذشته و مسافران اين جاده بين ما هنوز چشم هاي منتظر زياد دارند.

p196rijbko9ldge1d6u1rqa1egr3

از طرف ديگر واقعي سازي و باور پذيري در روايت و داستان اتفاق مي افتد نه صرفا با برچسب مستند. كما اين كه بخش هاي غير مستند شيار موثر ترند تا برش ها و مصاحبه هايي كه از فيلم بيرون مي زنند.

ضمنا سبك واقعي سازي در مستند و درام دو رويكرد متفاوت است. مستند معمولا نمايش و كنكاش واقعيت موجود است ولي درام داستاني ساخت واقعيت ناموجود است. به بيان ديگر تلاش مستند ها معطوف به ماندن در واقعيت به هدف حفظ اعتماد است اما سينماي درام سعي در ساخت واقعيت به جهت باورپذيري و ايجاد اعتماد دارد. لذا تركيب مستند و داستان درام بدون حذف (حل كردن) يكي تقریبا امكان ندارد.

188110_872

فرم شلخته و نامنسجم شيار نتيجه همين تركيب است. حال چرا با وجود اين اشكالات، فيلم از قدرت تكان دهنده اي برخوردار است؟ پاسخ را بايست در جان مايه فيلم جست.

انتظار

در حالي كه به زعم عده اي سينماي دفاع مقدس مخاطب ندارد، فيلم نه چندان قوي اي مثل شيار اين چنين مردمي مي شود و در عصر كمدي سينما با اشك راه خود را باز مي كند.
آن هم با داستاني ظاهرا كليشه اي: انتظار مادر شهيد. عجيب نيست اگر عشق مادري بتواند موتور محرك درام باشد، آنچه عجيب است فراموشي چنين جانمايه اي طي این سال ها است! شيار نماينده فقر سينمايي ما در حوزه دفاع است و نمايش حجم كارهاي نكرده و راههاي نرفته. جبهه دفاع مقدس هنوز خيلي خاليست كه چنين داستاني را کم شنيده ايم.

20140211182636-1

اما با وجود تمام نقاط قوت داستان مثل پرهیز از جزییات غیر ضروری، انتخاب موضوع خوب، محوريت مادر، زبان احترام و عزت نفس، انتخاب شهرستان و … موضوع اصلي داستان يعني “انتظار” در حد انتظار نيست.

...  اینک چمران و باز هم حاتمی کیا ؛ بررسی و نقد محتوایی فیلم چ اخرین ساخته ابراهیم حاتمی کیا

انتظار را از بي قراري مادر مي فهميم، اما بدون درك جدي گذشت زمان. در حالي كه زمان به انتظار هويت مي بخشد و خلوص آن را تعيين مي كند. زمان در شيار چندان قابل حس نيست و بيشتر به واسطه ارجاعات كلامي، گريم نه چندان خوب و حذف و اضافه شخصيت ها درك مي شود. در حالي كه زمان در تمام اجزاي محيط نفوذ مي كند و تنها در پير شدن خلاصه نمي شود. خصوصا زمان براي ايران معاصر پرچالش و خانواده هاي انقلابي شهيد داده. حتی به فرضِ كناره گيري ارادي شخصيت ها از روزگار، محيط حداقل محدود و متاثر از زمان است.

p196rijbkp4rc36o1si2qn61liq5

متعاقبا زمانه نيز خيلي روشن نيست. محرك و اتفاقات بزرگ زمانه نيز حضور ندارند. تو گويي اين روستاي كوچك آكواريومي محصور در درياست. پس طبيعي است كه چرايي رفتن به جنگ توجيه نمي شود چرا كه جنگي درك نمي شود. البته منكر شكاف شهر و روستا نيستيم و انتظار نمايش انتخابات و راي دادن هم نداريم، اما جدا افتادن دنياي فيلم از زمانه باعث قطع ارتباط موضوع با بستر فيلم (دفاع مقدس) مي شود. نتيجه آن كه فيلم به آثار ضد جنگ تبديل مي شود.

مادر نيز خود در دنياي گلخانه اي خودش است. و در اين دنياي بي تاثير از زمان و زمانه منتظر پسرش است. البته فيلمساز تلاش كرده تا با نمايش رابطه مادر و خدا (دل كندن از پسر و …) از شدت خنثي بودن داستان بكاهد. قضاوت نهايي با مخاطبين است، اما اگر اطلاعات فرامتني خودمان (جنگ تحميلي، شهادت و قداست) را حذف كنيم، تقریبا با فيلمي روبروييم درباره آثار جنگ به علاوه ارجاعات محلي. فيلمي كه گویی مي تواند ساخته بوسني، فرانسه يا آمريكا باشد.

188111_650

در مجموع فيلم شيار به نسبت فيلم قبلي نرگس آبيار پيشرفت دارد، فضاي احساسي -و كمي زنانه- فيلم بيننده را درگير مي كند، اطلاعات فرامتني بينندگان را بازخواني مي كند و گوشه اي از رنج هاي مادرانه را نمايش مي دهد. اما نبايد خودمان را فريب دهيم: شيار فيلم قوي اي نيست، ايستگاه خوبيست اما مقصد نيست، موثر است اما ماندگار نيست. به اميد فيلم هاي بهتر سازندگان و خروجي هاي بيشتر از گنج جنگ.

Rating: 2.8. From 2 votes.
Please wait...
به اشتراک بگذارید!

همچنین ممکن است بپسندید ...

Leave a Reply

2 Comments on "اما نه در حد انتظار ؛ بررسی و تحلیل شیار 143 ساخته نرگس آبیار"

avatar
  Subscribe  
newest oldest most voted
Notify of
محمد
Guest

سلام نقد وبگاه فضای فانتزی بر انیمیشن کارخانه هیولاها Monsters Inc 2001 رو حتماً بخونید:

http://www.fazafan.ir/post/36

رییس
Admin

حتما
اگر خودتون هم دست به قلمید می تونید برای ما هم بفرستید