اینک چمران و باز هم حاتمی کیا ؛ بررسی و نقد محتوایی فیلم چ اخرین ساخته ابراهیم حاتمی کیا

Rating: 4.1. From 21 votes.
Please wait...

چ فيلم پخته ايست. چمران بي شك مهم ترين فيلم – چند- سال گذشته سينماي ايران است. مهم است زيرا موضوعش، مضمونش، زمان اكرانش، زمان فيلمش، داستانش، داستان گويي اش، جنگش، جلوه هاي ويژه اش و از همه مهم تر فرم، زبان و بيانش مهم اند. چرخش هاي داستاني مناسب ، گره ها و شخصيت هاي به جايي دارد. موضع خنثي ندارد و لحن محافظه كارانه اي نيز ندارد.

سه درون مایه بيننده را مي نشاند و داستان را زنده نگه مي دارد:

  • اول شناخت شخصيت چمران
  • دوم وضعيت شهر پاوه و جنگ شهری
  • سوم دو گانه وصالي – چمران

الف: چمران
چ اما بيش از تمام موارد بالا تحت سيطره نام بزرگ چمران است. پس اشكالي و تعجبي ندارد اگر غالب نقد به سمت محتوا باشد. از بزرگترين نقطه قوت و نقطه ضعف چ شروع كنيم: چمران.

شهید چمران در حال بارفیکس زدن در جمع رزمندگان

چمران واقعي كيست؟
آيا اين چ چمران واقعي است؟ احتمالا خير و احتمالا آري. آيا اين چ چمران حاتمي كياست؟ يقينا آري.  نبايد انتظار داشته باشيم چ، عينا شهيد دكتر مصطفي چمران باشد. چرا كه اصولا تكرار عين به عين ناممكن است، چرا كه چمران مرد بزرگ و عجيبي است. بزرگي اش و چند بعدي اش بي شباهت به امام نيست: دكترا و مقام علمي كم نظير در كنار اسلحه به دستي و چريكي و سلحشوري. عرفان و سياست! حتي عجيب تر از امام : بازرگان و خميني!

شهید چمران فرمانده ستاد جنگهای نامنظم، چریک لبنان

چمران مورد غريبي است. چرا كه برخلاف امام چندان متن و سخن از او نمانده، خانواده اش گم و ناشناس اند، ساليان زيادي ايران نبود، همراهان خارجش كم اند يا غريبه، خاطرات بازماندگان هم پر از عجايب است! حاتمي كيا حق دارد اگر تنها بتواند دو روز از زندگي او را در بياورد. اما آيا مي تواند؟

به نظر مي رسد چ (چمران حاتمي كيا) دقيقا همين ابهام را دارد. در مواردي گنگ است، عجيب است، مبهم است، گاهي هم احساس تصنعي شدن مي دهد (شاید به دلیل شناخت مخاطب از عرب نیا). آيا حاتمي كيا هم مثل ما چمران را از پس همين گنگي مي بيند؟ آيا اين چمران واقعي است يا نگاه ما به چمران است؟ احتمالا طرح مسئله خانواده چمران در ميانه فيلم هم ریشه در همین جستجوگری حاتمي كيا دارد. البته بايد به او حق داد.

چمران حاتمی کیا

اما چمران حاتمي كيا:
در دو صحنه چمران را محكم تر، قرص تر و واضح تر مي بينيم. صحنه فوق العاده بيمارستان و موقعيت فوق العاده تر سنگر نهايي. در هر دو چ دست به اسلحه است. در بيمارستان دشمن را مي كشد و در سنگر با اسلحه نماز مي خواند. گويي حاتمي كيا در وضعيت نهايي (خط مقدم) مثل ما مي داند تصميم چمران چيست: جنگ و مقاومت. در هيچ يك از صحنه هاي ديگر نيز او را ترسو يا بي اعتقاد نمي يابيم. اما در بعضي موقعيت هاي پيچيده تر و مبهم تر تصميمات چ واضح نيست. حتي تصوير سرگردان و تقريبا منفعل او را هم مي بينيم.

چمران حاتمی کیا

همين امر از يك سو بيننده را به شك مي اندازد و از سوي ديگر چ را باور پذير مي كند. شك به واقع نمايي چمران و باور به واقعيت جنگ و لحظات دشوارش. چاره كار چيست؟ پاسخ آن است كه عميقا چ را چمرانی از نگاه حاتمي كيا بدانيم. چ چمران حاتمي كياست.

اما چه كسي مي داند در مذاكرات چه گذشته؟ يكي از ياران مي گويد اساسا چمران مذاكره كننده نبوده است و چمران تا سه روز بعد منافقان را تعقيب کرده است. ولی اين چمران بيشتر به نماينده ستاد ٥٩٨ مي آيد تا چريك لبنان و رييس ستاد جنگهاي نامنظم یا وزير دفاع! آیا اين همه تاكيد بر مذاكره از طرف چمران است يا فيلمساز؟ (نیاز به تحقیقات بیشتری در این باره است به خصوص باتوجه به به مقطع زماني اتفاقات و عدم شروع رسمي جنگ)(وصیت نامه بسیار خواندنی این شهید را اینجا بخوانید)

...  حمام اسید ؛ سخنانی تکان دهنده از روزهای دشوار یک مرد

طرح مساله خانواده شهید چمران

پس اگر دنبال تاريخيم شاید چ امتياز صد در صد نگيرد (حضور افراد دیگردر محاصره پاوه و پاسخ مهدی چمران)، اما اگر دنبال داستاني تاریخی هستيم با حضور قهرماناني آشنا اين فيلم نمونه كم رقيبي است. شخصیت چ در فيلم باور كردني است هرچند واقعيت کامل چمران به نظر نرسد و یا باب ميل مخاطب نيافتد. او با تجربه است، آرام مي نمايد، دشمن شناس است و توکل دارد. اما تا وقتي اسلحه به دست نمي گيرد كامل نيست. چيزي كم دارد. شخصيت چ اگرچه انتظارات را برآوده نمي كند اما مخاطب را مي نشاند. به خصوص كه درگير مسايل روز است: مذاكره و دشمن. مقاومت و آشتی.

چمران مرد اسلحه به دست

ب: پاوه
يكي از ارزش هاي فيلم توانايي تصوير كشيدن موقعيت پاوه است. تجربه اي نادر كه به وفور در هاليوود اتفاق می افتد. در نمونه هاي متاخری مانند مجنون، بستان، اهواز و خرم شهر تا نمونه هاي تاريخي ديگر، قصه تلخ سقوط يك شهر ظرفيت هاي فوق العاده ای برای قصه پردازي دارد.

پاوه، جنگ و مردم

پيش روي سنگر به سنگر دشمن، فضاي غبار آلود دشمني و دوستي، درگيري نيروهاي خودي با هم، اميد و نا اميدي، جنايت و حمايت، مذاكره و مقاتله، خيانت و رشادت از شرايط طبيعي جنگ شهري اند.
چ در اين باره موفق است و در اين مسير از شخصيت مردم كمك گرفته است. مردمي متشكل از خائن، خنثي، ترسو، دلير، قهرمان، شهيد و در نهايت همگي قرباني. اين روايت از جنگ باور پذير است.

پاوه، مردم و جنگ شهری

شخصيت موثر ديگر در اين بستر “هانا” است. او نمایش يك ترسو است. حفظ وضعيت موجود هدف غايي اوست. توانايي مرزبندي و شهامت دل بريدن ندارد. انتخاب يك زن براي اين شخصيت ريسك بزرگي بوده است اما ارتباط تاریخی زن و زمین کمک بزرگی به این نقش کرده است. هانا تصویر سازش و تسليم، فرار و حقارت است. جالب است كه ضعف اش را با پزهاي توجیه گرانه ای مي پوشاند: “من نمي توانم جان كسي را بگيرم” “تو وظيفه ات رو انجام دادي” “گوله بندازي گوله ميندازند” و. ..و چه کسی می تواند انکار کند که جنگ با وجود آنکه شهید و شهید پرور کم ندارد ولی ترسو و توجیه گر هم زیاد دارد.

هانا نقشی مهم و موثر

دوگانه شجاعت و ترس

ج: وصالي – چمران
بي شك يكي از قوي ترين مايه هاي فيلم تقابل وصالي – چمران است. وصالي جنگجو، شجاع، راسخ، مومن، انقلابي، عملگرا و شديدا جذاب است (توجه به زمان اتفاقات پاوه و خودجوش بودن حرکت دستمال سرخ ها خلوص وجودی نابشان را می رساند). در مقابلش چ آرام، با تجربه، بزرگ و عاقلانه بايد باشد. تقابلي كه فيلم را پيش مي برد و به عشق و عقل شبیه است ولی نیست.

وصالی جذاب تر از چگوارا

مشكل فيلم آن است كه هم مي خواهد از اين تقابل سود ببرد و هم نمي خواهد تبعات آن را بپذيرد. در نتيجه چابكي وصالي اش موجب كندي چمران است. و اهميت رفتار چمران دليلي مي شود بر بي برنامگي وصالي. و این ضربه ای متقابل به هر دوست. شايد تاكيد چ بر پرهيز از جنگ نيز ريشه در اين تقابل و در جهت تقويت آن و یا نتیجه آن باشد ( فیلمساز در برابر این تلقی از چمران موضع گرفته است). چرا كه ریشه ی تقابل در تفاوت است. ضعف يكي و قدرت ديگري و يا تفاوت در ديدگاه و روش. و نتيجه تقابل حذف است يا قضاوت. اما فيلم نمي خواهد كسي از اين دو حذف شوند يا حتي برتري جدي بيابد، هرچند به نظر مي رسد فيلم در كنار چمران است.

...  پایگاه : یانون دیزاین ؛ معرفی روزانه دنیای طراحی بدون جوزدگی

درگیری ها و تقابلات زمان جنگ طبیعی است

همرزم وصالي مي گويد او و چمران ده بار دعوا كرده اند. بي شك تقابلي بوده است. جنگ است ديگر. اما ترس فيلم ساز از لطمه خوردن شخصيت ها تقابلات را بعضا پاستوريزه كرده است.

نكته جالب اين دوگانگي، انتخاب حاتمي كياست. او از دوگانه حاج كاظم – سلحشور آژانس به دو گانه چمران-وصالي آمده. تطابق چ با جريان هاي سياسي روز تلقي مقاومت – مذاكره مي دهد. و حمايت فيلم از مذاكره معادل امروزي اش را تاييد مي كند. ساخته قبلی حاتمی کیا (گزارش یک جشن) و انتخاب فيلم ساز (رای به موسوي و روحاني) در دو انتخابات گذشته نيز هماهنگ اين نظر است. اما اشاره به چند نكته لازم است.

چمران حاتمی کیا

اولا زمان نگارش و ساخت فيلم دو سال پيش است و طبعا آن زمان مذاكرات ماهيت متفاوتی داشت. دوما اگرچه روند پرهيز از جنگ و مذاكره در فيلم جدي است اما روند مقاومتي انكار نمي شود. در نتيجه نبايد تقابل چمران – وصالي را به مقاومت – مذاكره فعلي تعبير نمود، اما مي توان نگاه حاتمي كيا را به تاکید بر راه مذاكره تعبير نمود، که البته باید در فضای خودش نقل یا نقد شود.

مقاومت یا تسلیم

توجه نماییم دوگانه وصالي چمران دوگانه اي داخلي است. تفاوت دو رويكرد است كه در اصول مشتركند و در دايره انقلاب هر دو جان بازند. در حالي كه نسبت سلحشور و حاج كاظم چندان نزديك نبود. صدای حاتمی کیا صدایی از درون است (گزارش یک جشن نیز منشا درونی دارد) هرچند شاید موافقش نباشیم.

اصغر وصالی سلحشور و بی باک

از طرف ديگر نگاه حاتمي كيا به مردم در اين دوفيلم جالب تر است. در آژانس حاج كاظم مردم را گروگان مي گيرد اما چ هدفش محافظت از مردم است. در آژانس مردم مخاطبند و حاج كاظم بستر ساز. اما در چ مردم بستر سازند و چمران حتي متهم نیز مي شود. صحنه اي كه چمران زخمي ها را بر دوش مي كشد نمايش همين نگاه است. از اين رو مي توان چ را برتر از آژانس دانست.

نگاه حاج کاظم به مردم در آزانس متفاوت از چران در چ

جمع بندی

چ فیلم قابل تاملی است. چرا که صریح است و در بیان موضعش دستش نمی لرزد. شخصیت های بی مثال و جذابی مثل وصالی و دستمال سرخ ها را رو می کند که قطعا هیجانشان جوانان را بر می انگیزد و تنه به تنه چه گوارا می زنند. چمران و جنگ شهری دارد. روند قصه پردازی صحیحی دارد. نسبتی با روزگار معاصر دارد. اما در کنار تمام موارد بالا به همراه نقدهایی که به شخصیت چمران یا تقابلش با وصالی و … شد مساله فرم و بیان فیلم است که ان را سرپا نگاه می دارد. مساله ای که ان شاءالله در یادداشت آینده آن را بررسی می کنیم.

 اصغر وصالی جذاب تر از چگوارا

Rating: 4.1. From 21 votes.
Please wait...
به اشتراک بگذارید!

همچنین ممکن است بپسندید ...

Leave a Reply

25 Comments on "اینک چمران و باز هم حاتمی کیا ؛ بررسی و نقد محتوایی فیلم چ اخرین ساخته ابراهیم حاتمی کیا"

avatar
  Subscribe  
newest oldest most voted
Notify of
بدون نام
Guest

سایتتون رو نمیشناختم و لینک ویکی پدیا کشوندم اینجا.
نقد خیلی خوبی بود. ممنون.

رییس
Admin

نظر لطفتونه

مهدیا
Guest

در فیلم زندگی نامه شهید کشوری و شیرودی این داستان به نوعی دیگر بود من پس از دیدن چ دچار چند گانگی شدم !؟

رییس
Admin

بله اینجا هم به این مطلب اشاره شده است، اما جناب مهندس چمران برادر شهید اینجا این مطلب را صحیح نمی دانند. جالب آنجاست که می شنویم در قضیه آزادسازی پاوه افراد دیگری نیز نقش موثر داشته اند. به هرحال برای روشن شدن موضوع یک بررسی تاریخی لازم است بخصوص در کتاب کردستان نوشته شهید چمران.

یوسفی
Guest

نقد جالبی بود. ممنون
چند روز پیش کتاب کردستان رو داشتم میخوندم. تا با پیش زمینه ای فیلم رو ببینم. البته هنوز فیلم رو ندیدم. اما چندین سوال اساسی در سطور همین کتاب است که جوابی براش ندارم و این موارد موجب شده تا به اعتراضات پیرامون این فیلم حساس بشم. به نظر من تحقیقات باید خیلی جامع تر باشه وقتی برای یک مورد تاریخی به جمع آوری یا ساخت و نوشتن میپردازیم.

رییس
Admin

بله کتاب بسیار جالبی است. با قلمی شیوا. اما همانطور که نوشتید در این مسایل تاریخی و مورد مناقشه تحقیقات مفصلی نیاز هست. اما در نظر داشته باشیم که حاتمی کیا کارگردان تاریخی ساز نیست و صرفا دنبال روایت عین به عین نرفته است.

بدون نام
Guest

سپاس از نقد

رییس
Admin

ممنون از نظر

بدون نام
Guest

من چمران را از نزدیک می شناختم . واقعا چمران واقعی با چمران فیلم چ خیلی تفاوت داشت . این فیلم در مورد چمران یک تحریف است . انصافا دکتر چمران آدم بی اراده و متحیر و بی عمل و … نبود .

بدون نام
Guest

من نه شهید چمران رو میشناسم نه در مورد پاوه چیزی می دونستم . درفیلم چمران را بی اراده ،متحیر و بی عمل ندیدم . او را مردی جنگجو دیدم که بهترین تصمیم را در اسلحه به دست گرفتن و جنگیدن نمیدانست ضمن اینکه تسلیم شدن هم را جایز نمی دانست. جان انسانها برایش مهم بود. از راه مذاکره وارد میشد اما دستمال سرخ ها را برای مذاکره کنار نمیزد.

رییس
Admin

ممنون از نظر

رییس
Admin

یکی از نتایج خوب این فیلم زنده شدن دوباره نام چمران بود. مثل همین خاطرات شما

رییس
Admin

نمیدونم کارگردان که هدفی جزءشخصیت پردازی به شهید چمران نداشته،ولی چرا اینقدر بااشکال وعدم تجربگی به خرج داده .غرض چیست؟شهید چمران خودم را میسازم هم شد حرف

رییس
Admin

البته باید مقداری هم به سازندگان حق داد. از طرفی چمران شخصیت آسانی نیست و از طرف دیگر روایت ها متفاوت. همین که ادعا نکردند که همه چمران واقعی را ساخته اند نشان از توجه ایشان دارد.

بدون نام
Guest

http://www.simzari.blogfa.com
را هم بخوانید یکی از دوستان نظر متفاوتی دارد

رییس
Admin

متشکرم از اطلاع رسانی شما.
فقط درباره قسمتی که از نوشته بالا نقل قول کرده بودند توضیح مختصری ذکر می کنم:
همانطور که ایشان نوشته اند و بر اساس دیگر مطالب گمان بنده نیز بر این است که هانا نماد و نشانه ای است بر سرزمین و تلاش او برای حفظ تمام فرزندانش است. منتها نقد بنده در این بخش نقد نشانه شناختی نیست. بلکه نقد متنی است. ممکن است حاتمی کیا چنین نیتی داشته است و شاید هم خیر. اما آن چیزی که در فیلم نمایش داده می شود عدم قدرت تصمیم گیری عقلانی، دوراندیشی و ترس هانا است.

بدون نام
Guest

من در هنگام تماشای این فیلم به نکته عجیبی برخوردم :انگار برای خانم مریلا زارعی حفظ شئونات اسلام اهمیتی نداشت در این فیلم مثلا در این فیلم چندین بار به بازیگران مرد دست میزد و یا حتی حجاب او هم چندان مناسب نبود .
ولی در کل فیلم خوبی بود هر چند که بهتر بود روی پایان آن بیشتر کار می شد

بدون نام
Guest

خانم مریلا زارعی خیلی خوب نقش یک زن کرد رو ایفا کردن. روسری که به سر داشتن گل ونی هستش که نحوه پوشیدنش توسط زنان لروکرد به این صورته که موهاشون رو میبافن واز زیرش بیرون میکنن.بنظرم خیلی خوب نحوه سرکردن روسری رو نشون دادن.خیلی خوب حرف زدن ونقش ایفا کردن

رییس
Admin

بله. این مسئله رعایت حریم ها تقریبا به رویه تبدیل شده و حساسیت سازندگان از بین رفته است. حجاب که گویی اصلا مسئله ای حل شده است. حتی در فیلمی که درباره نماز یا چمران ساخته می شود هم بی اهمیت است!!

بدون نام
Guest

کاشکی در مورد سکانس پایانی فیلم هم چیزی مینوشتید. زیاد منطقی و واقعی بنظر نمیرسید!

بدون نام
Guest

اینجا میتونید یه نقد خوب ببینید
http://www.madomeh.com/

رییس
Admin

به سختی نقد رو پیدا کردم،مجموعه ای بود از نظرات کوتاه بعضی منتقدین. آنها هم ظاهرا جهت دار انتخاب شده بود. و حتی نقد مهمی مثل نقد فراستی در نظر گرفته نشده بود.

بدون نام
Guest

خوب بود ممنون از عوامل سازنده فیلم

بدون نام
Guest

نقد خوبی بود

بدون نام
Guest

ممنون از نقد فوق العادتون…..خیلی خوب بود.