دهلیز ، یک شروع عالی ؛ نقد و تحلیل فیلم دهلیز

Rating: 3.2. From 25 votes.
Please wait...

دهليز يك شاهكار به تمام معنا نيست اما يك شروع فوق العاده است. يك قدم كوچك ارزشمند. دهليز يك فيلم موفق است چرا كه قبل از هر چيز فيلم است و مخاطب را تا انتها مي نشاند. موفق است چرا كه مي تواند بارها تماشاگر را همراه خود كند، چرا كه ادعايي بزرگ ندارد و همان محدوده كوچك را خوب شخم مي زند. چرا كه به موضوعي حساس و مبتلا به مي پردازد. چرا كه آن موضوع خوب و مبتلا به را شايسته و محترمانه پاسخ مي گويد. رمز موفقيت دهليز چيست؟

Dehliz_04

دهليز موفقيت خود را مرهون توفيق و هماهنگي چهاربخش است: متن، كارگرداني، تدوين و بازيگري. دهليز فيلم نامه پخته و بسته اي دارد. از ابتدا با موضوع مهم فيلم روبرو نمي شويم، بلكه موضوع فيلم براي ما مهم مي شود. ورود به موضوع بحث برانگيزي مانند قصاص با مشكلاتي جدي همراه است. اول آنكه تقريبا در چندسال گذشته بارها و بارها در آثار مختلف بيان شده و مورد بحث قرار گرفته است. در نتيجه بسياري از مخاطبين اطلاعات و آشنايي جدي با اين موضوع دارند و درباره آن قضاوت ها و ذهنيت هاي آماده اي دارند.

بحث هايي كه تا همين سال پيش درباره فيلم “من مادر هستم” نیز به اوج رسيد. از سوي ديگر قصاص مساله اي اجتماعي است كه حتي درعالم سياست نيز بازتاب هاي تاريخي اي داشته است. تبليغات منفي متعددي درباره قصاص با ژست هايي انسان دوستانه انجام مي شود و حتی گاها اهداف سياسي نيز وجود دارند. از سوي ديگر قصاص به عنوان يك باور مذهبي و اعتقادي و مساله ای فقهی عامل ثبات و حفظ جامعه معرفي شده است. با این همه قصاص تلخي دارد و همين تلخي است كه قضاوت را درباره آن دشوار مي سازد. ورود به مساله اي چنين مناقشه برانگيز بسيار دشوار است.

Dehliz_07

حال آنكه دهليز در اين زمينه بسيار موفق است. نويسنده مانند بسياري فيلم هاي مشابه از دريچه خانواده قصاص شونده وارد مي شود كه خود بار احساسي بيشتري را در بر دارد. اما با اين وجود به دام تفريط نمي افتد و يك جانبه قضاوت نمي كند. دهليز حق قصاص را محترم شمرده و خانواده صاحب حق را نيز فراموش نمي كند. از سوي ديگر پذيرش گناه توسط پدر و فرايند بخشش را طي يك داستانواره توضيح مي دهد: ” يه كار بدي كردي ممكنه در رو روت ببندند يا حتي هلت بدن اما تو كار بدي كردي و بايد عذرخواهي كني” اين برخورد با قصاص بسيار شيرين و دلپذير انجام مي شود و نهايتا بخشش نيز تبليغ مي شود. اين يك متن موفق است.

...  استیو جابز در جشنواره فیلم فجر

فيلم براي گرفتن تلخي موضوع با ترفندهايي شيريني و خوش مزگي كودكانه را دخيل مي كند و اساسا همين تقابل تلخي و شيريني است كه موتور محرك فيلم مي شود. در عين حال با طرح معماگونه موضوعات و پاسخ هاي آن در ادامه با ساختاري مرحله مرحله و داستان داستان فيلم را پيش مي برد. مجسمه چوبي، اخراج از مدرسه، هم كلاسي ها، ماجراي سنگ زدن و … همگي مين هاي زمان داري هستند كه در زمان مناسب عمل مي کنند.

Dehliz_06

تبيين ارتباط پسر و پدر از جنس ارتباط هاي مغفول سينماي ايران و جهان است كه بسيار پيچيده و جذاب است. نزديكي گام به گام پسر به پدر، سپس تركيب اين ارتباط با احتمال مرگ پدر و بعد ورود به موضوع قصاص همان ترفند موفقيت متن در نزدیک كردن بيننده با موضوع اصلي فيلم است.

اتفاقا يكي از نقاط ضعف فيلم نيز ريشه در همين دوگانگي روايت دارد. از یک سو قصه از جایگاه كودك است و لحني كودكانه دارد و از سوي ديگر مساله بزرگسالان را بيان مي كند. نتيجه آنكه گاهي بين اين دو مردد و كمي گنگ است. بيان فانتزي گونه در شرارت هاي كودك و دعواي بچه ها و فضاي رويايي فوتبال در كنار ماجراي واقع گرايانه قصاص تفاوت هاي زبانی، داستانی و بیانی ملموسي ايجاد مي كند. البته اين امر با تدوين و موسيقي مناسب تا حدودي كنترل شده است.

IMG17032101

در كنار شخصيت هاي پدر و پسر، شخصيت مادر نيز پرداختي مناسب دارد. مادر نقشي محوري و پس زمينه دارد و همه كارها را مرتب مي كند. اين نقش جذاب به راحتي مي توانست فرصت بسيار بيشتري از متن را اشغال كند اما قدرت اين نقش به پس زمينگي آن بود. عشق بين مرد و زن نيز بدون اغراق، واقعي و قابل لمس است. اگر كمي وضعيت پوشش مادر مناسب تر بود مي توانستيم او را به عنوان الگويي تمام عيار يا حداقل نماينده اي از متن مردم معرفي كنيم.

شخصيت پردازي دقيق كودك در كنار بازي خوب او از نقاط قوت فيلم است. به نظر مي رسد تلاش بسياري در فهم رفتار كودكان در موقعيت هاي مختلف انجام شده است. جزييات رفتاري پسرك بسيارحساب شده و قابل قبول است.

Dehliz_08

به تمام ساختار مناسب متن اضافه كنيد دقت كارگردان در اجرا و كنترل بازي ها را. خلاقيت هاي بياني در جاي جاي فيلم و جزييات فراوان فرمي، فيلم را همگن و بيننده را به كشف و هم ذات پنداري وا مي دارد. به عنوان مثال صحنه استقبال پدر و پسر از مادر يا فرار از شكستن پنجره يا ساعت مچي و …

فضا سازي ها نيز به خوبي انجام پذيرفته و بخصوص فضاي زندان در كنار خوش بینی به عوامل زندان نمايشگر سختي هايش نيز هست. اين نيز از موارد تقابل تلخي و شيريني است كه در فيلم وجود دارد که به نقش روایی آن اشاره شد.

...  زبان مظلوم فارسی: پنج رسانه ای که زبان فارسی را تضعیف یا تقویت می کنند.

به عنوان مثال فضاي سفيد اتاق ملاقات خنثي كننده سنگيني اتفاقات آنجاست. يا بازی فوتبال در حياط كنترل شده زندان و فنس ها. روابط گرم زندان بان ها با زنداني در مقابل سردي محيط زندان و سرنوشت مبهم زنداني. حمايت هاي سازماني زندان از خانواده زندانيان در برابر مشكلات متعدد مادر. حمایت بی دریغ مادر از کودکش در کنار نبود پدر. وابستگی روزافزون پدر به پسر در برابر مرگ نزدیک. پشیمانی مجرم در برابر مسئولیت گناه او. حق قصاص در برابر لطف بخشش و …

dehl

تدوين فيلم نیز نقش مهمی در رواني روايت فيلم به عهده دارد. عنوان بندي مناسب و نقطه شروع خوب فيلم از نکات قوت دهلیز است. انتخاب عطاران در نقشي جدي اگرچه با بازخوردهاي خوبي روبروست اما چهره عطاران در طنز تثبيت شده است و احتمالا همين موضوع از دلايل اصلي حضور او در فيلمي جدي و تا حدودي تلخ است. با همه اين احوال تصور بازيگري ديگر در اين نقش بد به نظر نمي رسد.

انتخاب نام دهليز براي فيلم نامناسب مي نمايد. اگرچه در ميانه فيلم پدر ترس خود را از دهليز خانه اعلام مي كند و ما متوجه شرایط دهلیزی! او می شویم، اما مي توان نام هايي به مراتب بهتر براي فيلمي اينچنين انتخاب نمود، چه آنکه فیلم بیش از پدر درباره پسر است.

Dehliz_03

صحنه پاياني نيز چندان منطقي به نظر نمي رسد. پايان باز براي فيلمي تا اين اندازه واضح كمي عجيب می نماید. شايد ترس از قضاوت باعث وجود اين پايان بندي يا به عبارت صحيح تر “پايان نبندي” باشد، اما به نظر مي رسد اعلام نظري قاطع تر چندان ضربه اي به روند يا نتيجه داستان نمي زند.

بخشيدن يا نبخشيدن با توجه به اطلاعات و آموزش هاي پدر به پسر احتمالا تاثيري در قضاوت پاياني بينندگان ندارد. چه آنكه اگر نبخشد مي دانيم حق است و پدر گناهكار و دلمان مي سوخت كه اي كاش مي بخشيد! و اگر ببخشد ارزش عملش را مي فهميديم و در هر دو صورت برد با كارگردان بود. سخنراني ما قبل آخر پسر و طلب بخشش نيز كمي بزرگتر از دهان او نشان داد كه شايد ريشه اش همان نکته اي است درباره لحن دوگانه فيلم اشاره شد.

در مجموع دهليز يك فيلم كوچك دوست داشتني و موفق است. يك شروع قوي و ساختارمند. شروعي كه انتظارمان را بالا مي برد. دهليز شاهكار تمام عيار نيست اما فيلم است. يك خانوادگي دوست داشتني و بامزه.

Rating: 3.2. From 25 votes.
Please wait...
به اشتراک بگذارید!

همچنین ممکن است بپسندید ...

Leave a Reply

16 Comments on "دهلیز ، یک شروع عالی ؛ نقد و تحلیل فیلم دهلیز"

avatar
  Subscribe  
newest oldest most voted
Notify of
م.زارع
Guest

پایان فیلم باز نبود…شما شناخت درستی از پایان باز ندارید…پایان بخشش مادر بود،این که نویسنده نخواست این را داد بزند را،شما نفهمیدید…

رییس
Admin

امیدوارم همینطور باشد که شما می فرمایید.اما اشک های مادر به راحتی می تواند دلیلی باشد بر محبتش به پسرش. می تواند دلیلی باشد بر عدم توانایی اش . مسئله این نیست که برداشت بنده یا شما درباره پایان بندی چیست، مسئله عدم قطعیت پایان است. برای فیلمی این چنین واضح این پایان کمی غریب می نماید.
ممنون از وقت و نظرتون

ونوس
Guest
فیلم بسیار واقعی و دل انگیز بود.نقاط قوت فبلم پرهیز از افراط گری بازی های قوی فیلم نامه منسجم و کارگردانی خوب بود.من خیلی ها رو در اطرافم شبیه این پدر دیدم کسانی که اخلاقی رفتار میکنن و اکثرا به همین دلیل محکوم میشن کاملا قابل درک بود که چی اون رو در چنین موقعیتی قرار داده آدم هایی که هر چی براشون توضیح میدی نمیتونن بفهمن که کارشون اشتباه بوده وقتی آدم در طول روز بارها با چنین افرادی روبه رو میشه خسته و عصبیه از حق کشی های کوچیک ولی زیاد و مداوم.همین مسله باعث میشه که بحث… Read more »
رییس
Admin

بالاخره زندگی شهری به شدت متراکم هست و باعث تنش های زیادی میشه. کنترل عصبانیت ها بسیار مهم است.
این از نتیجه یک فیلم خوب هست که ما به عنوان تماشاگر مسآله فیلم رو در اطرافمون احساس می کنیم. این نشون میده فیلم از دل همین جامعه امروزی ما بیرون آمده.

نسیم
Guest

نظر من را هم بخوانید
http://livane-pur.blogsky.com

ممنون

ریحانه
Guest

من فیلمو خیلی دوست داشتم مخصوصا بازی امیرعلی رو.
من با اینکه پایان فیلم باز بود مخالفم.چون اشک مادر رو میتونیم دلیلی برای اعلام گذشت اون که نمیتونه حرف بزنه بدونیم.اسم فیلم هم پایانشو مشخص میکنه چون دهلیز به جای تاریکی گفته میشه که در انتها به روشنایی میرسه.بازی هانیه توسلی هم به نسبت فیلمهای دیگش خیلی خوب بود.کلا فیلم مثل زندگی بود.

مونا
Guest

اشک یعنی فوران احساس -یعنی گرما و به نظر کم یعنی بخشش و

جواب مثبت

رییس
Admin

تا حدود زیادی با نظرتون موافقم

فاطمه
Guest
فیلم بسیار زیبایی بود. پدر برای دفاع از حق خود در چنین اتفاقی مرتکب این گناه شده بود. فیلم بخشش و حق قصاص را بسیار زیبا مقابل هم قرار میدهد و به نظر من زیبایی بخشش و آرامش پس از آن بسیار بهتر است.همچنین شخصیت قوی مادر و نیاز پسر به وجود پدر بسیار عالی تصویر میشود به این صورت که حتی نصیحت کوچک:”یه کار بدی کردی ممکنه در رو روت ببندند یا حتی هلت بدن اما تو کار بدی کردی و باید عذرخواهی کنی” در ذهن کودکانه امیرعلی نقش میبندد. به نظر من اشک مادر نشانه رضایت او بود… Read more »
سارا
Guest
” اگر کمی وضعیت پوشش مادر مناسب تر بود می توانستیم او را به عنوان الگویی تمام عیار یا حداقل نماینده ای از متن مردم معرفی کنیم.” اینجاست که خراب کردین دوست منتقد! الگوی تمام عیار یک زن ایرانی دقیقا چیه؟ حتما باید تصویری از یک بانوی محجبه که مرتب در حال نماز و نیایشه برای آزادی شوهرش نشون می‌دادن؟ اتفاقا زیبایی کاراکتر شیوا همینجا بود: زنی زیبا ولی شکسته که جوونیش رو پای تلاش برای آزادی شوهرش گذاشته و برای تامین آسایش پسر کوچکش یک لحظه آرام و قرار نداره. فداکاری‌های این زن برای خونواده ش به نظرم انقدر… Read more »
بدون نام
Guest

با نظر شما کاملا موافقم

رییس
Admin
ممنون از تذکرتون منظور بنده هم بیشتراین هست که رعایت حدود معمول حجاب (نه الزاما چادر یا نمایش نماز) در کنار ویژگی های شخصیتی جذاب این زن، تکمیل کننده یک “قهرمان” کامل تر (و اتفاقا اینجایی تر) می بود. چرا که باعث نمایش ویژگی های شخصی تر او می بود. چه آن که دیگر شوهری در کار نیست و رعایت حجاب، تماما به حساب انتخاب عامدانه و شخصی این زن گذاشته می شد. و بعید است با پوشاندن این چند تار مو ضربه ای جدی به شخصیت پردازی او وارد شود!!! پر واضح است که این نقص از ارزش های… Read more »
hvd
Guest

bbbbbbbbbbbbbbbbaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaadddddddddddddddd

امیرحسین قهرایی
Guest

فیلم بسیار خوبی بود. برای کار اول یک کارگردان جوان. البته از ردومه کاری این کارگردان معلوم میشهکه تجربه بسیاری با کارگردانها ی مختلف و نحوه با زی گرفتن آها داشته است. موفقیت این فیلم بنظر من بیشتر مدیون فیلمنامه بسیار منسجم این فیلم بود. من آفرین میگم به تمام سازنگان این فیلم.
قهرایی

رییس
Admin

با نظر شما کاملا موافقم

ایراندخت
Guest

دلیل موفقیت این فیلم نبود ذری بینی دینی مذهبی، پوشش زنی که بیشتر به فکر زندگی خودش هست تا حاج آقا چه می گوید، و اینکه زندگی مردم با فرهنگ بخشش در اصل زیباتر می شود. شعارهای دینی و پوشش زیادی از حد، از جذابیت این فیلم بسیار کم می کرد، چرا که بسیاری از فیلمهای دیگر این کار را کرده اند و بیننده نتوانسته با آن رابطه برقرار کند. دلیل برقراری رابطه با این فیلم، راستگویی آن و پرهیز از شعار است.