دهلیز ، یک شروع عالی ؛ نقد و تحلیل فیلم دهلیز

Rating: 3.2. From 25 votes.
Please wait...

دهلیز یک شاهکار به تمام معنا نیست اما یک شروع فوق العاده است. یک قدم کوچک ارزشمند. دهلیز یک فیلم موفق است چرا که قبل از هر چیز فیلم است و مخاطب را تا انتها می نشاند. موفق است چرا که می تواند بارها تماشاگر را همراه خود کند، چرا که ادعایی بزرگ ندارد و همان محدوده کوچک را خوب شخم می زند. چرا که به موضوعی حساس و مبتلا به می پردازد. چرا که آن موضوع خوب و مبتلا به را شایسته و محترمانه پاسخ می گوید. رمز موفقیت دهلیز چیست؟

Dehliz_04

دهلیز موفقیت خود را مرهون توفیق و هماهنگی چهاربخش است: متن، کارگردانی، تدوین و بازیگری. دهلیز فیلم نامه پخته و بسته ای دارد. از ابتدا با موضوع مهم فیلم روبرو نمی شویم، بلکه موضوع فیلم برای ما مهم می شود. ورود به موضوع بحث برانگیزی مانند قصاص با مشکلاتی جدی همراه است. اول آنکه تقریبا در چندسال گذشته بارها و بارها در آثار مختلف بیان شده و مورد بحث قرار گرفته است. در نتیجه بسیاری از مخاطبین اطلاعات و آشنایی جدی با این موضوع دارند و درباره آن قضاوت ها و ذهنیت های آماده ای دارند.

بحث هایی که تا همین سال پیش درباره فیلم “من مادر هستم” نیز به اوج رسید. از سوی دیگر قصاص مساله ای اجتماعی است که حتی درعالم سیاست نیز بازتاب های تاریخی ای داشته است. تبلیغات منفی متعددی درباره قصاص با ژست هایی انسان دوستانه انجام می شود و حتی گاها اهداف سیاسی نیز وجود دارند. از سوی دیگر قصاص به عنوان یک باور مذهبی و اعتقادی و مساله ای فقهی عامل ثبات و حفظ جامعه معرفی شده است. با این همه قصاص تلخی دارد و همین تلخی است که قضاوت را درباره آن دشوار می سازد. ورود به مساله ای چنین مناقشه برانگیز بسیار دشوار است.

Dehliz_07

حال آنکه دهلیز در این زمینه بسیار موفق است. نویسنده مانند بسیاری فیلم های مشابه از دریچه خانواده قصاص شونده وارد می شود که خود بار احساسی بیشتری را در بر دارد. اما با این وجود به دام تفریط نمی افتد و یک جانبه قضاوت نمی کند. دهلیز حق قصاص را محترم شمرده و خانواده صاحب حق را نیز فراموش نمی کند. از سوی دیگر پذیرش گناه توسط پدر و فرایند بخشش را طی یک داستانواره توضیح می دهد: ” یه کار بدی کردی ممکنه در رو روت ببندند یا حتی هلت بدن اما تو کار بدی کردی و باید عذرخواهی کنی” این برخورد با قصاص بسیار شیرین و دلپذیر انجام می شود و نهایتا بخشش نیز تبلیغ می شود. این یک متن موفق است.

فیلم برای گرفتن تلخی موضوع با ترفندهایی شیرینی و خوش مزگی کودکانه را دخیل می کند و اساسا همین تقابل تلخی و شیرینی است که موتور محرک فیلم می شود. در عین حال با طرح معماگونه موضوعات و پاسخ های آن در ادامه با ساختاری مرحله مرحله و داستان داستان فیلم را پیش می برد. مجسمه چوبی، اخراج از مدرسه، هم کلاسی ها، ماجرای سنگ زدن و … همگی مین های زمان داری هستند که در زمان مناسب عمل می کنند.

...  ریپیت افتر می : فارسی ؛ کم لطفی به زبان فارسی در پر بیننده ترین برنامه های نوروز

Dehliz_06

تبیین ارتباط پسر و پدر از جنس ارتباط های مغفول سینمای ایران و جهان است که بسیار پیچیده و جذاب است. نزدیکی گام به گام پسر به پدر، سپس ترکیب این ارتباط با احتمال مرگ پدر و بعد ورود به موضوع قصاص همان ترفند موفقیت متن در نزدیک کردن بیننده با موضوع اصلی فیلم است.

اتفاقا یکی از نقاط ضعف فیلم نیز ریشه در همین دوگانگی روایت دارد. از یک سو قصه از جایگاه کودک است و لحنی کودکانه دارد و از سوی دیگر مساله بزرگسالان را بیان می کند. نتیجه آنکه گاهی بین این دو مردد و کمی گنگ است. بیان فانتزی گونه در شرارت های کودک و دعوای بچه ها و فضای رویایی فوتبال در کنار ماجرای واقع گرایانه قصاص تفاوت های زبانی، داستانی و بیانی ملموسی ایجاد می کند. البته این امر با تدوین و موسیقی مناسب تا حدودی کنترل شده است.

IMG17032101

در کنار شخصیت های پدر و پسر، شخصیت مادر نیز پرداختی مناسب دارد. مادر نقشی محوری و پس زمینه دارد و همه کارها را مرتب می کند. این نقش جذاب به راحتی می توانست فرصت بسیار بیشتری از متن را اشغال کند اما قدرت این نقش به پس زمینگی آن بود. عشق بین مرد و زن نیز بدون اغراق، واقعی و قابل لمس است. اگر کمی وضعیت پوشش مادر مناسب تر بود می توانستیم او را به عنوان الگویی تمام عیار یا حداقل نماینده ای از متن مردم معرفی کنیم.

شخصیت پردازی دقیق کودک در کنار بازی خوب او از نقاط قوت فیلم است. به نظر می رسد تلاش بسیاری در فهم رفتار کودکان در موقعیت های مختلف انجام شده است. جزییات رفتاری پسرک بسیارحساب شده و قابل قبول است.

Dehliz_08

به تمام ساختار مناسب متن اضافه کنید دقت کارگردان در اجرا و کنترل بازی ها را. خلاقیت های بیانی در جای جای فیلم و جزییات فراوان فرمی، فیلم را همگن و بیننده را به کشف و هم ذات پنداری وا می دارد. به عنوان مثال صحنه استقبال پدر و پسر از مادر یا فرار از شکستن پنجره یا ساعت مچی و …

فضا سازی ها نیز به خوبی انجام پذیرفته و بخصوص فضای زندان در کنار خوش بینی به عوامل زندان نمایشگر سختی هایش نیز هست. این نیز از موارد تقابل تلخی و شیرینی است که در فیلم وجود دارد که به نقش روایی آن اشاره شد.

...  چرا سینمای ایران محتاج فراستی هاست؟

به عنوان مثال فضای سفید اتاق ملاقات خنثی کننده سنگینی اتفاقات آنجاست. یا بازی فوتبال در حیاط کنترل شده زندان و فنس ها. روابط گرم زندان بان ها با زندانی در مقابل سردی محیط زندان و سرنوشت مبهم زندانی. حمایت های سازمانی زندان از خانواده زندانیان در برابر مشکلات متعدد مادر. حمایت بی دریغ مادر از کودکش در کنار نبود پدر. وابستگی روزافزون پدر به پسر در برابر مرگ نزدیک. پشیمانی مجرم در برابر مسئولیت گناه او. حق قصاص در برابر لطف بخشش و …

dehl

تدوین فیلم نیز نقش مهمی در روانی روایت فیلم به عهده دارد. عنوان بندی مناسب و نقطه شروع خوب فیلم از نکات قوت دهلیز است. انتخاب عطاران در نقشی جدی اگرچه با بازخوردهای خوبی روبروست اما چهره عطاران در طنز تثبیت شده است و احتمالا همین موضوع از دلایل اصلی حضور او در فیلمی جدی و تا حدودی تلخ است. با همه این احوال تصور بازیگری دیگر در این نقش بد به نظر نمی رسد.

انتخاب نام دهلیز برای فیلم نامناسب می نماید. اگرچه در میانه فیلم پدر ترس خود را از دهلیز خانه اعلام می کند و ما متوجه شرایط دهلیزی! او می شویم، اما می توان نام هایی به مراتب بهتر برای فیلمی اینچنین انتخاب نمود، چه آنکه فیلم بیش از پدر درباره پسر است.

Dehliz_03

صحنه پایانی نیز چندان منطقی به نظر نمی رسد. پایان باز برای فیلمی تا این اندازه واضح کمی عجیب می نماید. شاید ترس از قضاوت باعث وجود این پایان بندی یا به عبارت صحیح تر “پایان نبندی” باشد، اما به نظر می رسد اعلام نظری قاطع تر چندان ضربه ای به روند یا نتیجه داستان نمی زند.

بخشیدن یا نبخشیدن با توجه به اطلاعات و آموزش های پدر به پسر احتمالا تاثیری در قضاوت پایانی بینندگان ندارد. چه آنکه اگر نبخشد می دانیم حق است و پدر گناهکار و دلمان می سوخت که ای کاش می بخشید! و اگر ببخشد ارزش عملش را می فهمیدیم و در هر دو صورت برد با کارگردان بود. سخنرانی ما قبل آخر پسر و طلب بخشش نیز کمی بزرگتر از دهان او نشان داد که شاید ریشه اش همان نکته ای است درباره لحن دوگانه فیلم اشاره شد.

در مجموع دهلیز یک فیلم کوچک دوست داشتنی و موفق است. یک شروع قوی و ساختارمند. شروعی که انتظارمان را بالا می برد. دهلیز شاهکار تمام عیار نیست اما فیلم است. یک خانوادگی دوست داشتنی و بامزه.

Rating: 3.2. From 25 votes.
Please wait...
به اشتراک بگذارید!

همچنین ممکن است بپسندید ...

Leave a Reply

16 Comments on "دهلیز ، یک شروع عالی ؛ نقد و تحلیل فیلم دهلیز"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
م.زارع
Guest

پایان فیلم باز نبود…شما شناخت درستی از پایان باز ندارید…پایان بخشش مادر بود،این که نویسنده نخواست این را داد بزند را،شما نفهمیدید…

رییس
Admin

امیدوارم همینطور باشد که شما می فرمایید.اما اشک های مادر به راحتی می تواند دلیلی باشد بر محبتش به پسرش. می تواند دلیلی باشد بر عدم توانایی اش . مسئله این نیست که برداشت بنده یا شما درباره پایان بندی چیست، مسئله عدم قطعیت پایان است. برای فیلمی این چنین واضح این پایان کمی غریب می نماید.
ممنون از وقت و نظرتون

ونوس
Guest
فیلم بسیار واقعی و دل انگیز بود.نقاط قوت فبلم پرهیز از افراط گری بازی های قوی فیلم نامه منسجم و کارگردانی خوب بود.من خیلی ها رو در اطرافم شبیه این پدر دیدم کسانی که اخلاقی رفتار میکنن و اکثرا به همین دلیل محکوم میشن کاملا قابل درک بود که چی اون رو در چنین موقعیتی قرار داده آدم هایی که هر چی براشون توضیح میدی نمیتونن بفهمن که کارشون اشتباه بوده وقتی آدم در طول روز بارها با چنین افرادی روبه رو میشه خسته و عصبیه از حق کشی های کوچیک ولی زیاد و مداوم.همین مسله باعث میشه که بحث… Read more »
رییس
Admin

بالاخره زندگی شهری به شدت متراکم هست و باعث تنش های زیادی میشه. کنترل عصبانیت ها بسیار مهم است.
این از نتیجه یک فیلم خوب هست که ما به عنوان تماشاگر مسآله فیلم رو در اطرافمون احساس می کنیم. این نشون میده فیلم از دل همین جامعه امروزی ما بیرون آمده.

نسیم
Guest

نظر من را هم بخوانید
http://livane-pur.blogsky.com

ممنون

ریحانه
Guest

من فیلمو خیلی دوست داشتم مخصوصا بازی امیرعلی رو.
من با اینکه پایان فیلم باز بود مخالفم.چون اشک مادر رو میتونیم دلیلی برای اعلام گذشت اون که نمیتونه حرف بزنه بدونیم.اسم فیلم هم پایانشو مشخص میکنه چون دهلیز به جای تاریکی گفته میشه که در انتها به روشنایی میرسه.بازی هانیه توسلی هم به نسبت فیلمهای دیگش خیلی خوب بود.کلا فیلم مثل زندگی بود.

مونا
Guest

اشک یعنی فوران احساس -یعنی گرما و به نظر کم یعنی بخشش و

جواب مثبت

رییس
Admin

تا حدود زیادی با نظرتون موافقم

فاطمه
Guest
فیلم بسیار زیبایی بود. پدر برای دفاع از حق خود در چنین اتفاقی مرتکب این گناه شده بود. فیلم بخشش و حق قصاص را بسیار زیبا مقابل هم قرار میدهد و به نظر من زیبایی بخشش و آرامش پس از آن بسیار بهتر است.همچنین شخصیت قوی مادر و نیاز پسر به وجود پدر بسیار عالی تصویر میشود به این صورت که حتی نصیحت کوچک:”یه کار بدی کردی ممکنه در رو روت ببندند یا حتی هلت بدن اما تو کار بدی کردی و باید عذرخواهی کنی” در ذهن کودکانه امیرعلی نقش میبندد. به نظر من اشک مادر نشانه رضایت او بود… Read more »
سارا
Guest
” اگر کمی وضعیت پوشش مادر مناسب تر بود می توانستیم او را به عنوان الگویی تمام عیار یا حداقل نماینده ای از متن مردم معرفی کنیم.” اینجاست که خراب کردین دوست منتقد! الگوی تمام عیار یک زن ایرانی دقیقا چیه؟ حتما باید تصویری از یک بانوی محجبه که مرتب در حال نماز و نیایشه برای آزادی شوهرش نشون می‌دادن؟ اتفاقا زیبایی کاراکتر شیوا همینجا بود: زنی زیبا ولی شکسته که جوونیش رو پای تلاش برای آزادی شوهرش گذاشته و برای تامین آسایش پسر کوچکش یک لحظه آرام و قرار نداره. فداکاری‌های این زن برای خونواده ش به نظرم انقدر… Read more »
رییس
Admin
ممنون از تذکرتون منظور بنده هم بیشتراین هست که رعایت حدود معمول حجاب (نه الزاما چادر یا نمایش نماز) در کنار ویژگی های شخصیتی جذاب این زن، تکمیل کننده یک “قهرمان” کامل تر (و اتفاقا اینجایی تر) می بود. چرا که باعث نمایش ویژگی های شخصی تر او می بود. چه آن که دیگر شوهری در کار نیست و رعایت حجاب، تماما به حساب انتخاب عامدانه و شخصی این زن گذاشته می شد. و بعید است با پوشاندن این چند تار مو ضربه ای جدی به شخصیت پردازی او وارد شود!!! پر واضح است که این نقص از ارزش های… Read more »
بدون نام
Guest

با نظر شما کاملا موافقم

hvd
Guest

bbbbbbbbbbbbbbbbaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaadddddddddddddddd

امیرحسین قهرایی
Guest

فیلم بسیار خوبی بود. برای کار اول یک کارگردان جوان. البته از ردومه کاری این کارگردان معلوم میشهکه تجربه بسیاری با کارگردانها ی مختلف و نحوه با زی گرفتن آها داشته است. موفقیت این فیلم بنظر من بیشتر مدیون فیلمنامه بسیار منسجم این فیلم بود. من آفرین میگم به تمام سازنگان این فیلم.
قهرایی

رییس
Admin

با نظر شما کاملا موافقم

ایراندخت
Guest

دلیل موفقیت این فیلم نبود ذری بینی دینی مذهبی، پوشش زنی که بیشتر به فکر زندگی خودش هست تا حاج آقا چه می گوید، و اینکه زندگی مردم با فرهنگ بخشش در اصل زیباتر می شود. شعارهای دینی و پوشش زیادی از حد، از جذابیت این فیلم بسیار کم می کرد، چرا که بسیاری از فیلمهای دیگر این کار را کرده اند و بیننده نتوانسته با آن رابطه برقرار کند. دلیل برقراری رابطه با این فیلم، راستگویی آن و پرهیز از شعار است.

wpDiscuz