یک گام جلوتر؛ چه چیزی دربند را متفاوت می کند؟ ؛ نقد فیلم دربند

No votes yet.
Please wait...

چه چيزي دربند را متفاوت مي كند؟ اين يك سوال مهم است.
دربند فيلم كوچك و جمع و جوري است و به نظر مي رسد جاي چكش كاري بيشتري هم دارد. كيفيت خاص تدوين، فيلمبرداري، صداگزاري و موسيقي فيلم، با سوالاتي جدي روبروست.

حذف موسيقي از فيلم احتمالا بدترين تصميم فيلم ساز بوده است. نبود موسيقي ضربه اي جدي به فيلم زده است.

داستان هم با مضموني تكراري آغاز مي شود و مانند نمونه هاي مشابه، مواجهه يك غريب در دنيايي جديد (شهر تهران و دانشگاه) را روايت مي كند. خصوصا دختر بودن نقش اصلي، دانشجو بودنش، شهرستاني بودنش، اشاره هاي سياسي دانشگاه و نمايش جذابيت هاي جو دوستانه هم سالان در فيلم، ما را به ياد سينماي شعارآلود ژست زده تكراري مي اندازد. سينمايي جوزده و جوساز با بينشي سطحي ولي ادعاهايي بزرگ.

200954_286

از آن سو بازي هاي خوب و دقيق، ميزانسن و دكوپاژ فكر شده و كارگرداني قابل توجه استانداردهاي فيلم را بالا برده است ولي هيچ يك نقطه برتري فيلم نيستند. نقطه قوت دربند اول متن است و دوم فرم پردازي. دربند بيش از هرچيز مديون فيلم نامه است. اين همان دليلي است كه بايد براي دربند احترام قائل شد.
دربند فيلم تاويل برانگيزي است. تاويل برانگيز به اين معنا كه مي توان برداشت هايي مختلف از فيلم داشت. به عنوان نمونه در صحنه امضا كردن سفته ها توسط نازنين او چادر به سر مي كند. مي توان اين تغيير را نشان بازگشت او به ريشه هايش يا پناه آوردنش به اعتقاداتش يا كسب امنيت در برابر مرد فاسد دانست يا به سادگي تمام آن را پيرو صحنه قبلي دانست كه در ملاقات زندان چادر به سر كرده است. حال كدام منظور اصلي فيلم است؟ الله اعلم!

darband4

به هر حال مي توانيم تفسير دلخواه خودمان را از فيلم بنويسيم و نتيجه دلخواه خودمان را بگيريم، يا اينكه مستقيم از سازندگان نظر خواهي كنيم. و يا آنكه نتايج و علل حداقلي را بيان كنيم. مثلا نام دربند را مي توان به موارد متعددي تفسير كرد: مكاني در تهران، زندان، اسارت، گرفتاري، قيد و بي قيدي.

 

اما دربند كجاست؟
دربند يك نقطه تفریحی مشهور تهران است. مکانی براي گردش، تفرج و نمايش.

دخترك جواني كه براي تحصيل از خانواده جدا شده و به تهران مي آيد در خوابگاه جايي پيدا نمي كند اما خانه ي گروهي يك سال بالايي به او پناه مي دهد. اینجا نقطه تفاوت دربند با خیل فیلم های مشابه است. روابط گرم و صمیمی و دوستانه هم سالان، ندار بودنشان و چفت و بند نداشتن در، نشانه های یک فرهنگ خاص است: “فرهنگ دربند” به معناي تفريحي اش. در حقيقت جماعت مذكور دربند هيچ چيز نيستند. راحت، بي قيد، صميمي، رفاقتي، جذاب، ندار و گرم اند. این فرهنگ در دربند بخوبی متبلور می شود.

اما با وقوع مشکلی برای سحر همه چیز تغییر می کند. همان دوستان، همان رفقا، همان بی قید و شرطها هیچ یک به کمک سحر نمی روند. تنها نازنین غریبه با دربندی هاست که از خودش می گذرد و ضامن سحر می شود. اما نمی داند سحر هم دربندی است! سحر می رود و نازنین را در بند می گذارد.

Darband2

اما فيلم درباره این فرهنگ نیست! ظاهرا دربند درباره خودخواهی و تنهایی است که سری هم به “فرهنگ دربندی” زده است چرا كه يكي از بهترين و جذاب ترين نمونه هاي خودخواهي است. دربند درباره منفعت طلبی و خودخواهی امروز است. تمام رفاقت ها و همراهی ها تنها برای لذت های شخصی افراد است. از یک دیگر لذت می جویند اما حاضر به پرداخت نیستند.

نازنين در مدت حضور كوتاهش در تهران با طيف هاي مختلف اين خودخواهي ها روبرو مي شود. از دوستان دربندي اش گرفته تا ديگراني كه حتي بخشش آنها نيز به علت خودخواهي است.مرد نزول خوري كه در ازاي كمك مالي اش انتظار پول يا لذت دارد. صاحب خانه اي كه از پول كم مي گزارد. بنگاه تهيه ويزا و چه بسا فراخوان هاي سياسي دانشگاه نيز همينطور. تنها چند نفر در فيلم اند كه بخششي بي چشم داشت دارند. نازنين كه شخصيت اصلي است، مادر پير طبقه بالا كه به مناسبت روز مادر ميوه هايي تعارف مي كند و زني كه به مناسبت تولد حضرت زهرا (سلام الله عليها) شكلات تعارف مي كند و دوستي كه در شب تنهايي به نازنين پناه مي دهد. جالب آنكه در دنياي خودخواهي سياه فيلم بيشتر زنان هستند كه قدرت بخشايش دارند!

...  معرفی پایگاه : پول و سیاست

 

آيا شخصيت پردازي دربند ضعيف است؟

يكي از موارد مورد نقد دربند شخصيت نازنين است: چگونه يك دختر باهوش و توانا اينگونه در مخمصه گرفتار مي آيد و سادگي مي كند؟

در پاسخ به سه نكته توجه مي دهيم، اول آنكه او يك تازه وارد است و دوم آنكه تحصيلات دليلي بر عقل معاش نيست و سوم آنكه او شخصيتي تاثير پذير است. شخصيت نازنين با دقت و ريزبيني پرداخته شده است. اگرچه در صحنه ابتدايي او و دختري ديگر را در يك قاب با حركاتي مشابه درحال خروج از خوابگاه مي بينيم، اما نازنين تيپ نمي شود. دربند ضمن هشدار امكان اتفاقات مشابه براي هر دانشجوي ديگري مانند نازنين، نازنين را به عنوان يك نمونه از اين گروه نشان مي دهد. سپس با آشنايي بيشتر با او شخصيت پردازي دقيق تر و شخصي تر مي شود.

darband7

نازنين يك تازه وارد “منعطف” است. او علي رغم هوشش فردي تاثير پذير است. پوشش، رفتار و نشانه هاي مختلفي از باور هاي معنوي، اعتقادي و انساني اش مطرح مي شود اما چندان محكم و سرسخت نمي نمايد. تاثير پذيري ويژگي مهمي در بخشي از نسل جوان است. بخصوص فضاي متكثر دانشگاه و خودكم بيني هاي اجتماعي (تشديد شده توسط فاصله طبقاتي) دو عامل مهم رشد تاثير پذيري در جوانان است.

در حالي كه در برخي فيلم هاي ساده انديشانه شاهد تقديس اين مجموعه هاي متكثر و منعطف هستيم دربند با ظرافت به آسيب هاي مخرب اين ويژگي اشاره مي كند. انفعال، خودفريبي، خودخواهي و بي هويتي نتيجه تلخ بي ثباتي است. انفعال و خودفريبي را در نازنين به خوبي مشاهده مي كنيم و خودخواهي را در سحر و دوستانش و بي هويتي را در فريد به گونه اي بارزتر مي بينيم.

فريد شخصيت متفاوت ديگر فيلم است. فريد نقشي كوچك اما مهم و موثر است. در واقع او نقطه مقابل نازنين است. او در انتهاي مسيري است كه نازنين در ابتداي آن است. فريد كه در صحنه آغازين با موسيقي “پدر و پسر” يوسف اسلام (كت استيونس) با او آشنا مي شويم – موضوع اين موسيقي فاصله تفاهمي يك پدر و پسر است- در جاده شمال و خروج از تهران است. او از دنياي خودخواهي و سياه بريده است و انتهاي فرهنگ دربندي و … را ديده است. و اساسا گره فيلم بر مبناي تفاوت اين دو شخصيت (نازنين و فريد) با ديگران است كه باز مي شود. در پايان فيلم فريد كه از رفتار نازنين تعجب كرده است از او مي پرسد:” تو چرا اين كار رو كردي؟”

darband5

اساسا حضور اندك اندك و مشخص شدن تدريجي نقش فريد از نقاط قوت فيلم نامه است. پسري در انتهاي تهران كه به تمام آرزوهاي خودخواهانه ديگران رسيده است. شخصيت پردازي هاي دربند انصافا با ظرافت است و توجه به ساير نكات را به جهت رعايت اختصار به بيننده وامي گذاريم: شخصيت منعطف، دستمالي شده و بي قيد سحر، مرد نزول خور(و تفاوتش با تيپ حاجي بازاري)، موجودي به نام بهرنگ و …

 

براي دربند احترام قائليم چراكه مي تواند از سينماي هم قطاران خودش يك گام جلوتر بردارد. در حالي كه عده اي كماكان در لذت ها و شيريني هاي جمع دوستانه و جوانانه نسل جديد توقف كرده اند دربند پايش را يك گام پيش تر گذاشته و آن روي سكه را هم نشانمان مي دهد. دربند جذابيت ها را مي سازد و با تلنگري ناگهان پوكي آن را نمايش ميدهد.

ممكن است بسياري با سياهي شديد فضاي فيلم مخالفت كنند و يا از كم فروغ بودن راه نجات داستان انتقاد كنند كه به نظر صحيح مي رسد، اما نبايد از هشدار مهم فيلم نيز غافل بود. فضاي به شدت منفعت طلبانه فيلم اگرچه تصوير امروز همه جامعه ما نيست اما مي تواند فرداي ما باشد. دربند گسترش خودخواهي و منفعت طلبي را (بخصوص در تهران) هشدار مي دهد. ضعف شخصيت و انعطاف خطرناك جواني را هشدار مي دهد. رها كردن فرزندان در شهري غريب به اميد دانشگاه را هشدار مي دهد. برخي بي ساماني هاي دانشگاه، مشكلات متعدد دختران دانشجو، رها كردن فرزندان در شهري غريب و … را هشدار مي دهد. دربند فيلمي انتقادي است اما نه نقدي غرغر مانند.

...  علت اصلی حذف درس خانواده آقای هاشمی چه بود؟ ؛ داده نمای آلودگی هوای تهران

24mag44Cover

اما دربند با تمام حسن هايش پايش را فراتر نگذاشته و به ريشه ها اشاره نمي كند. محور خودخواهي و منفعت طلبي را در زمينه هاي گوناگون دنبال مي كند ولي به علت ها چندان اشاره نمي كند. به علاوه با وجود ريتم تند و زمينه هاي داستاني گوناگون و البته تدوين خاصش دچار بي انسجامي، پراكندگي و ابهام شده است.

نبايد انتظار داشت كه يك فيلم تمام آسيب ها را همراه تمام علت ها بيان كند اما ممكن بود با پرداخت بيشتر به شرايط و زمينه هاي رشد منفعت طلبي، به فيلم نامه اي منسجم تر و شفاف تر دست يافت. زمينه هايي مانند بي توجهي به اعتقادات، مادي گرايي (قدرت پول)، بي قيدي، تضعيف مشاركت اجتماعي، فردگرايي و … كه هر يك مي توانند زنگ خطري براي جامعه باشند.

در پايان بررسي متن دربند بايد به مواردي كه نوعي حفره هاي داستان محسوب مي شوند اشاره نمود. خانواده نازنين، مسئله مبهم و مغفول اوست. قاعدتا دختري با شرايط او ابتدا به خانواده اش رجوع مي كند يا خانواده از او حمايت مي كند. بخصوص وقتي كه مكان اقامت مناسبي نداشته باشد و يا در مخمصه اي مالي-حقوقي گرفتار شود. دوستي كه يك بار به او كمك كرده است نيز فرد قابل اعتمادي است ولي حذف مي شود. شخصيت ها و داستانچه هاي مبهم ديگر داستان نيز به كليت اثر ضربه است مانند: همسايه هاي مرموز، موتور سوار تذكر دهنده، ماجراهاي تدريس خصوصي، روز مادر و…

darband3

فرم
فيلم برداري تركيبي ايستا و روي دست، تدوين خاص، حذف موسيقي و تقويت صدا پردازي شاخص ترين وجوه نمايشي-فرمال دربند اند. متاسفانه موارد فوق علي رغم ايجاد فضايي خاص براي دربند، ضربه هايي جدي به فيلم زده اند. تبديل نماهاي ايستا به دوربين روي دست تمركز بيننده را به هم مي زند (صحنه ورود و آشنايي نازنين با خانه) و او را از درگيري بيشتر با داستان باز مي دارد. البته در مواردي اين سبك بسيار موفق عمل مي كند(پرده فوق العاده خروج نازنين از دفتر تهيه ويزا و دوربين روي دست كه از پلكان پايين مي آيد).

حذف موسيقي از فيلم احتمالا بدترين تصميم فيلم ساز بوده است. نبود موسيقي ضربه اي جدي به فيلم زده است. فيلم ساز البته تلاش نموده براي جبران، صداگذاري را تقويت نموده و از مجموعه هاي صوتي محيطي براي ايجاد فضاي مناسب كمك گرفته است. اما نمي تواند عدم وجود موسيقي را جبران نمايد.

تدوين نيز در تلاش براي رعايت ريتم گاهي چنان پينگ پنگي و بريده بريده مي شود كه انسجام فكري بيننده را به هم مي زند. اين تدوين عجيب حسي آماتور گونه و شاداب به فيلم مي دهد ولي از جديتش مي كاهد و به كليت فيلم ضربه مي زند. بعضي نماهاي روبرو و صحبت بازيگران رودرروي دوربين نيز مويد اين روند است و فيلم را از سينمايي ساختارمند و قاعده دار به دنيايي تجربي هل مي دهد.

200955_955

دربند فيلمي است كه حسرت يك فيلم فوق العاده را به دل بيننده مي گذارد. با متني قوي و كارگرداني خوب اما نقاط ضعفي قابل جبران. اي كاش فيلم ساز با تن دادن بيشتر به قاعده هاي مرسوم ضمن ارتقاي استانداردهاي فيلم سازي، فيلم به يادماندني تري ارائه مي كرد. فيلمي كه نتوان براي انتخابش به عنوان نماينده ايران ترديد كرد. و يا فيلمي كه عمق و ريشه فرهنگ دربندي را نيز نشان مي داد يا عوامل خودخواهي ها را نيز نمايش مي داد.

پرويز شهبازي را به عنوان نويسنده، كارگردان و تدوين گر فيلم بايد به دليل دربند تحسين كرد. او از جمعيت فيلم سازان مدعي خود را جلوتر كشيده و نگاهش را فراتر از هم نشيني هاي دربند و فرح زاد مي برد. اجتماعش را منطقي تر و واقعي تر مي بيند. او در دهانه غار تنهايي است و نشان داده است تنها براي فيلم ساختن فيلم نمي سازد. اميدواريم جماعت بوق به دست، او را نيز مانند ديگر استعدادها به درون تار خودتنيده شان فرو نبرند و شاخك هاي حساسش را بي حس نكنند.

No votes yet.
Please wait...
به اشتراک بگذارید!

همچنین ممکن است بپسندید ...

Leave a Reply

Be the First to Comment!

avatar
  Subscribe  
Notify of