چرخش ؛ نقد و بررسی معماری و شهرت خانه شریفی ها ساخته علیرضا تغابنی

Rating: 4.6. From 7 votes.
Please wait...

عليرضا تغابني اين روزها با خانه شريفي ها يا به قولي خانه چرخان (rotating house) نقل محافل غير معمارانه و معمارانه است. اين نوشتار ابتدا به واكنش هاي غيرمعمارانه اين بنا مي پردازد و سپس نگاهي دارد به تحليل معماري آن.

آيا اين خانه كه شهرتي روز افزون يافته است، نمادي از لوكس گرايي است؟ آيا اين خانه نماينده خوبي براي معماري ما است؟ آيا محصولي فراخور طبقه متمول است؟ آيا معماري اين بنا ايرانيست؟ آيا این بنا تنها دستمایه یک شهرت تبليغاتي است؟

53b20886c07a806b4b0001a5_sharifi-ha-house-nextoffice_00-530x737

تغابنی : برند یا ستاره؟

پيش از آغاز بايد بدانيم عليرضا تغابني معماري است با سبك مدرن كه چندان داعيه اي برای معماري ايراني از او نديده ايم (در حد تلاش نگارنده). كارهاي قبلي او نيز بر همين مبنا قابل بررسي اند. تغابني معمار لوكس سازي نيست اما مشتريانش (كارفرما) معمولا از طبقه متمول هستند. با اين حال نه تنها خانه شريفي ها بلكه ساير آثار او نيز هيچ يك در طبقه خانه هاي لوكس يا تجملي نيستند.

تغابنی معمار خوش اقبالي است كه در اين دوران ضد معمار و ضد معماري مي تواند مشتري اي پيدا كند كه حاضر به سرمايه گذاري بر روي معماري باشد و در عين حال معماري را ابزار جلوه گري سرمايه اش نداند. خصوصا خانه شريفي ها را نمي توان نماينده معماري اشرافي دانست حتي اگر هزينه ساخت قابل توجهي داشته باشد. چرا كه معماري اين بنا چه در داخل و چه در خارج چندان خود نمايي نمي كند و فضا سازي را ارجح بر نماسازي گرفته است.

11

خانه شريفي ها اگرچه آشكارا رنگ مدرنيسم دارد، اما با سبک و سیاق مدرن تفاوت هايي نيز دارد. با نگاهي به مقطع و خواستگاه ايده چرخش و توضيحات معمار بايد خانه شريفي ها را ايراني ترين كار تغابني دانست. و بايد در اين مقايسه درجات شاخص ترين و مشهورترين كار او را نيز افزود. از اين نظر مايه خوشحالي است كه اين توفيقات روز افزون همزمان با جان گرفتن وجه ايراني كارهاي تغابنی رخ داده است. اما آيا اين بنا نماينده معماري ايراني است؟ پاسخ اين سوال به نوعي خير است و البته به اين زودي ها نماينده قطعي اي نمي يابيم.

53b20eeac07a806b4b0001b2_sharifi-ha-house-nextoffice_strategy-1000x914

 بررسي روند شهرت يافتن اين بنا خالي از لطف نيست. چرا كه تغابني امروز در ميانه مسيري است كه آرزوي بسياري از معماران و دانشجويان است. كساني كه در تمام طول تحصيلشان مدام از معماران مشهور  مي شنوند، موفقشان می پندارند، الگویشان می کنند و از ایشان بت مي سازند. دانشجویانی که براي شهرت تربيت مي شوند و روياهايشان براي حضور در آرك ديلي ساخته مي شود. اكنون خانه شريفي ها نه تنها تغابني را بر فراز آرك ديلي برده بلكه تيتر ساير رسانه هاي معماري و حتي غير معماري نيز نموده است.

53bbe6bdc07a80a343000359_sharifi-ha-house-nextoffice-alireza-taghaboni_exterior_timelapse_photographs

ارزش های رسانه ای

اما چرا تغابني و چرا خانه شريفي ها؟ تغابني قبل از شريفي ها نيز كارهاي قابل بررسي اي ساخته است و قبل از تغابني نيز معماران ديگري كارهايي به همين سبك و سياق و حتي قابل توجه تر نيز داشته اند. آنچه خانه شريفي ها را متمايز كرد و نظرها را جلب نمود سبك معماري آن نبود بلكه ايده چرخش بود. در حالي كه او در كنار همين ايده، مقطعي بسيار جالب توجه تر دارد. واقعیت این است که “هنر امروز به تبليغات فروكاسته شده است” و جنبه تبليغاتي و متحرك خانه شريفي ها ست كه تغابني را مي شناساند، نه معماري او، نه جزييات اجرايي خوبش در ساختمان نظام مهندسي و نه حتي مدرنيسم غير ايراني غربی پسندش!

1

ماهيت اعجاب طلب رسانه هاي امروزي كاري به ارزش هاي معمارانه معماري ندارد و تنها به دنبال فيلهاي پرنده و احجام عجيب و غريب است. از اين روست كه موزه بيلبائوي فرانك گهري يا ساختمان چرخان كالاتراوا يا بسياري از كارهاي بياركه مشهور مي شوند. به هیچ وجه منكر ارزش هاي معمارانه اين بناها نمي شويم اما وجه تبليغاتي و اعجاب انگيزشان (پيچيدگي، زشتي، دشواري ساخت، اغراق، مضحکی، ترسناكي و ….) است كه آنها را مشهور مي سازد. ديگر تناسبات دقيق كارهاي رايت، استحكام هندسي كان، يا فضاسازي هايي از جنس استاد علي اكبر اصفهاني و علي مريم نخواهد توانست چشمان رسانه ها را جلب كند. ايده چرخش تغابني هم كمتر به دليل اصلي اش (تطابق اقليمي بنا) و بيشتر به صرف چرخش حجمي در نما مشهور مي شود.

...  اما نه در حد انتظار ؛ بررسی و تحلیل شیار 143 ساخته نرگس آبیار

شايد نتوان خرده اي به ماهيت تبليغاتي و چشمي رسانه ها گرفت، اما مي توان از مراكز آموزشي خودمان انتظار داشت كه هدف هاي دانشجويان را به شهرت تقليل ندهند. پیش از آموختن تابو شكني به محصلان، بايد بت سازي ايشان را از بين برد.

معماري خانه شريفي ها

خانه شريفي ها امتيازات معماري قابل توجهي دارد. يكي از مهم ترين اين خصوصيات دانش فني و اجرايي آن است. پياده سازي حجم چرخان در نما اگرچه نمونه هاي متعددي در رستوران گردان و … دارد، اما چالش هاي متعدد اجرايي به همراه دارد: سازه، ارتباطات، هوا بندي، تعارضات حجمي، تاسيسات مكانيكي و الكتريكي و علاوه بر همه اين ها طراحي معماري. پياده سازي موفق اين چرخش آن هم در وضعيت اسف بار اجرايي معماري ايران يك گام بزرگ در ارتقاي كيفيت ساخت و ساز ماست. از آن مهم تر مجاب كردن كارفرما براي هزينه كردن در جزييات اجرايي است.

53b20ea5c07a80eb1c0001ff_sharifi-ha-house-nextoffice_rotation_process_diagram_-_open_close

ایده چرخش و مساله نورگیری

استخراج ايده اقليمي خانه هاي سنتي و تبديل آن به چرخش هاي نما جهت باز و بسته شدن نما نيز به خوبي كار مي كند و عملي است. منتها بايد توجه داشت در خانه هاي سنتي، تطابق اقليمي به سبب تغيير موقعيت نسبت به خورشيد صورت مي گيرد. به عنوان مثال در زمستان با نورگيري از جنوب گرماي بيشتر و بالعكس در تابستان با نورگيري از شمال سايه بيشتر انتخاب مي شود.

اما در خانه شريفي ها هنگام بسته شدن نما نورگيري هم تقريبا به نورگير سقفي محدود مي شود. يعني خانه شريفي ها براي همراهي اقليمي زمستان و تابستان (خصوصيت ويژه خانه ايراني) در عوض روش سنتي (تغيير جهت نورگيري) از روش تغيير اندازه ی نورگيري استفاده مي كند. مساله اي كه دشواري هايي در طراحي مسكوني ايجاد مي كند.چرا كه در صورت بسته شدن نما نوري به ساختمان نخواهد رسيد.

53bbe70cc07a80a34300035b_sharifi-ha-house-nextoffice-alireza-taghaboni_interior_timelapse_photographs-1000x707

براي جبران اين نقيصه در مركز بنا ويدي بزرگ تعبيه شده است. اتاق هاي خواب و فضاهاي ديگر نيز بالاجبار از اين ويد نور مي گيرند. در نتيجه جبهه نورگير ساختمان به كاربري هايي نه چندان جدي اختصاص داده شده است مثل اتاق مهمان، كار و صبحانه خوري. فضاي مجاور آن هم يا راهرو شده است و يا به آشپزخانه اي بدون فضاي خصوصي(بسته) تبديل شده است. چرا كه تعبيه هرگونه فضاي بسته (ديوار) ايجاد مانعي در نورگيري است. در عوض اتاق هاي خواب، سرويس ها و ارتباطات همگي در انتهاي خانه جمع شده اند. اين مساله اتاق هاي خواب را با چالش نورگيري و فضاهاي عمومي را با چالش حريم بندي مواجه كرده است.

53b20ad1c07a80790f0001bc_sharifi-ha-house-nextoffice_09-530x795 5

معمار براي حل نورگيري خواب ها پنجره اي كشيده رو به ويد ايجاد كرده است كه از لحاظ رعايت حريم خواب والدين چندان جالب نمي نمايد ولی از لحاظ برونگرايي داخلي شبيه خانه هاي ايراني است. اما ايجاد گشايشي وسيع تر و بزرگتر در حمام و سرويس بهداشتي اين اتاق خواب كاملا متضاد با زندگي و فرهنگ ايراني است. به نحوي كه وان حمام به مثابه نگيني از آن سوي خانه كاملا پيداست!! تصميمي كه حتي در خانه شيشه اي ميس ون درروهه هم ديده نمي شود!!

9

شايد به نظر برسد جابجايي خواب ها به نما و اختصاص حداقل يكي از واحد های چرخان به خواب ها، جذاب تر مي بود و مشكلات نورگيري را هم حل مي كرد، اما به هر صورت اجبارا اتاق های خواب به منتها الیه خانه و طبقات بالا و موازی با فضاهای جمعی رانده می شود. از سوی دیگر با موقعیت کناره گرفته خواب ها در طبقات بالايي و در نيمه شمالي باعث شده فضاهاي جمعي و خانوادگي در دسترس تر و ملموس تر شوند.

فضا های جمعی

اما خانه شريفي ها درباره فضاهاي جمعي توفيق ساير قسمت ها را ندارد. لازم به ذكر است منظور از فضاهاي جمعي متفاوت از فضاهاي عمومي است. فضاهاي عمومي اين خانه يعني پاركينگ، تالار ورزش و استخر با دقت در عين استقلال از يكپارچگي و جانمايي بسيار مناسبي برخوردارند. درباره پاركينگ بايد به پلكان پل مانندي اشاره كرد كه نوعي اعلام رسمي شروع خانه از طبقه اول است. پيش آمدگي حجم نما هم كمك ديگري است در گم كردن پاركينگ بدون تغيير تراز (بردن پاركينگ به زير زمين).

...  چرا سینمای ایران محتاج فراستی هاست؟

ظرافت معمارانه نورگير زير زمين و عقب نشيني زيرزمين اول، دو طبقه زيرزمين را به “يك” مجموعه تبديل مي كند و به وسيله ي پركردن فضا با نور طبيعي اين بخش مدفون را كارا، فعال، شاداب و زيبا مي سازد. در مجموع فضاهاي عمومي خانه شريفي ها به جز حياط، از نقاط قوت آن است. حياط مجموعه با وجود جزييات اجرايي چيزي جز مسير عبوري نيست. اين كاستي نه تنها از معمار انتظار نمي رفت بلكه با مهم ترين ويژگي خانه ايراني نيز مغاير است.

اما فضاهاي جمعي به معناي فضاهاي خانوادگي در حد و اندازه ديگر بخش هاي موفق خانه شريفي ها نيست. در واقع اين بخش ها كه در طبقه اول و دوم قرار دارند انسجام زیادی ندارند و بيشتر فضاي باز در مسیر های ارتباطی هستند. اين در حالي است كه هم جذابيت هاي بخش چرخش، هم چالش برونگرايي و هم ويد داخلي، مي توانست و مي بايست اين بخش ها را به زنده ترين بخش ساختمان بدل كند. اما اكنون پويا ترين و زنده ترين بخش بنا همان مكعب هاي چرخان اند آن هم با كاربري هاي درجه دو و سه.

 53b20d19c07a806b4b0001ae_sharifi-ha-house-nextoffice_19-656x1000

در طبقه اول جعبه چرخان اتاق صبحانه خوري است، در طبقه دوم اتاق مهمان و در طبقه سوم اتاق كار. كاربري هايي كه چندان جدي نيستند و زندگي در جايي ديگر اتفاق مي افتد. به علاوه جدا كردن بخش چرخان خانه با انتخاب مصالحِ كاملا متفاوت صورت گرفته است كه تمايز آشكاري از داخل و خارج ايجاد كرده است. گويي بخش چرخان نوعی الحاق به ساختمان اصلي است خصوصا با مصالح گرم فعال در برابر سفيدي غالب داخل. نتيجه تضعيف جدي فضاهاي جمعي درونی است. بخشي كه اگرچه با ويد مركزي اش درك كلي خوبي از خانه ايجاد مي كند اما آشكارا نا منضبط است.

درونگرایی و برونگرایی

ايده چرخش در نما، خانه را وارد چالش درونگرايي و برونگرايي نیز مي كند. چالش جذابي كه تبعاتي هم خواهد داشت. این روزها شیوه ی باز و بسته كردن نما در ساختمانهاي متعددي اجرا مي شود. اما این ایده در خانه شريفي ها به جهت تركيب شدن با نورگيری باعث تقویت چالش مذكور شده است. به نحوي كه با بسته شدن نما تقريبا تمامي ارتباطات خانه با بيرون قطع مي شود (به جز نورگير سقفي) و بالعكس با باز شدن نما تقريبا تمامي خانه (حتي خوابها و حمام ) به بيرون مرتبط مي شود. چنين برونگرايي و درونگرايي شديدي در كمتر بنايي ديده مي شود.

در خانه هاي ايراني با گشودگي وسيع و باز حياط و آسمان داخلی، ارتباطي شديدا قوي با بيرون (در عین درونگرایی) به وجود مي آيد. لازم به ذکر است نورگير سقفي شريفي ها با توجه به اندازه و تناسباتش و فضاي ويد نمي تواند نقش مشابهی را بازي كند. این وید بیشتر منجر به دو پاره شدن خانه شده است که البته ترکیب سیرکولاسیون و طراحی داخلی نیز در این نارسایی موثر بوده است .

خانه شریفی ها یکی از آثار مهم معاصر ماست که توسط نسل جدید معماری ایران طراحی شده است. اثری که با شهرتش بار دیگر نگاه ها را به معماری معطوف کرد. توجه به اقلیم، بستر و همچنین میراث معماری ایرانی می تواند نوید بخش تجربیات بومی تری در این زمینه باشد. علیرضا تغابنی با خانه چرخان-به جهت وجه رسانه ای این بنا-شناسانده شد. امید است نمونه های موفق دیگری مبتنی بر راهکارهای بومی از او و هم نسلانش شاهد باشیم.

Rating: 4.6. From 7 votes.
Please wait...
به اشتراک بگذارید!

سلمانی

معمـار

همچنین ممکن است بپسندید ...

Leave a Reply

Be the First to Comment!

avatar
  Subscribe  
Notify of