ایمان کودکانه ؛ نقد وتحلیل انیمیشن خیزش نگهبانان

Rating: 4.6. From 7 votes.
Please wait...

نگهبانان راجع به موجوداتی است که قهرمان های افسانه ای کودکانند. آنها موجودیت خود را از باور کودکان می گیرند. یعنی اگر کودکان اعتقاد و باور خود را به آنها از دست بدهند ضعیف شده و نهایتا از بین می روند (دیده نمی شوند).

شاید بهترین توصیف از فیلم خیزش نگهبانان “واقعیت و خیال” باشد. فرم و محتوای فیلم بین واقعیت و خیال است. تمام اشیا با جزییات بالای تصویری و حرکتی، ظاهر و رفتاری واقعی دارند. حرکات بدنی و رفتاری شخصیت ها با دقت شبیه سازی شده اند. آب و یخ و برف نیز همینطور. اما چهره ها و بدن ها کارتونی هستند. همین تضاد واقعیت و خیال در داستان فیلم نیز به چشم می خورد.

rise-of-the-guardians

انیمیشن نگهبانان که با بودجه ای عظیم ساخته شده از مایه داستانی قدرت مند و به یاد ماندنی ای برخوردار نیست. اما روایت قوی، صحنه بندی و تدوین متناسب، جزییات سه بعدی و رفتاری دقیق و تا حدودی شخصیت پردازی ها باعث جان گرفتن آن شده است.

Guardians_of_Childhood_Books
کتاب های داستانی نگهبانان، مرجع انیمیشن

مخاطب فیلم صرفا کودک تعریف نشده است. فیلم یک کودکانه شاد و خنده دار نیست بلکه انیمیشنی اکشن و تعلیق دار است. تعلیق اصلی فیلم نیز از دوگانگی داخلی داستان قدرت گرفته است.  اما دو گانگی های متعدد فیلم همانطور که باعث ایجاد تعلیق می شود همانگونه هم به ضرر فیلم تمام می شود. تلفیق دنیای خرافی و واقعیت سوالی اساسی پیش می آورد: بهتر نبود این موضوع به صورت پویانمایی ساخته نمی شد؟ دنیای تخیلی شِرِک یا دنیای واقعی وال-ای به راحتی توسط مخاطب پذیرفته می شود اما دنیای دوگانه و بی قاعده نگهبانان چطور؟ چرا سازندگان، انیمیشنی با این هزینه هنگفت را اسیر داستانی متضاد کرده اند؟ آیا جدا این انیمیشن ارزش این هزینه هنگفت را دارد؟

دنیای تخیلی شرکدنیای واقعی وال ای

داستانی درباره اعتقاد

قهرمان های داستان موجودات تخیلی افسانه ها و قصه های کودکانه هستند. و ماجرای اصلی داستان مساله باور و اعتقاد بچه ها به ایشان است. یعنی باور واقعی بودن تخیلات (یک دوگانگی دیگر). در این بین شخصیتی منفی با ایجاد ترس و کابوس اعتقاد بچه ها را از بین می برد.

در واقع جنبه مهم ماجرا مربوط می شود به انتخاب های هدفمند سازندگان در قصه ای با موضوع “اعتقاد”. انیمیشن نگهبانان با زبانی کودکانه دغدغه ای به شدت بزرگسالانه را مطرح می کند. گویی سازندگان حاضر شده اند تبعات انتخاب های عمدی خود را بپردازند حتی اگر به قیمت گزافی تمام شود.

انیمیشن نگهبانان را می توان به گونه ای طرفدار و مبلغ مزورانه اعتقادات تلقی نمود.

نگهبانان راجع به موجوداتی است که قهرمان های افسانه ای کودکانند. آنها موجودیت خود را از باور کودکان می گیرند. یعنی اگر کودکان اعتقاد و باور خود را به آنها از دست بدهند ضعیف شده و نهایتا از بین می روند (دیده نمی شوند).

...  چرا جاذبه جذاب است ولی شاهکار نیست؟؛ نقد و بررسی فیلم جاذبه gravity

rise-of-the-guardians-15704-1920x1080

متاسفانه فیلمسازان آشکارا تلاش کرده اند ماجرای فیلم را به دین و خصوصا مسیحیت تسری بدهند. از نقش خدا گونه ماه گرفته تا بابانوئل و خرگوش عید پاک و انطباق دنیای نادیدنی ها با دنیای پس از مرگ و … . نشانه های ریزتر متعددی نیز در این باره موجود است. مانند نماد G، اجنه راهب گونه، عصای پیامبری، مراسم رسمی شدن نگهبان و …. که همه و همه دلالت بر انتخاب های عمدی و تاکید سازندگان بر این شباهت هستند. اما هیچ یک از نشانه ها به اندازه موضوع اصلی داستان مهم، تاثیرگذار و آسیب زننده نیستند.

3265

در واقع انیمیشن نگهبانان را می توان به گونه ای طرفدار و مبلغ مزورانه اعتقادات تلقی نمود. بخصوص که به روش های گوناگون شخصیت منفی خود را شیطان نمایش می دهد. از سوی دیگر تاکید می کند اگرچه ما قهرمانان را نمی بینیم اما آنها وجود دارند. ولی باید در نظر بگیریم که مخاطب بزرگتر فیلم با سوالاتی جدی تر  روبرو می شود و در قیاس با زندگی واقعی، نتایج متفاوتی به دست می آورد:

اگرچه دنیای نادیدنی ها وجود دارند اما زاییده و متکی به اذهان است. اگر افراد باور های خود را از دست بدهند این دنیا نیز محو می شود. در حقیقت این اعتقادات ساخته و پرداخته توهمات اند. در صحنه رویارویی پایانی فیلم، کودکان هستند که از قهرمانانشان (باورهای ساختگیشان) دفاع می کنند. حال آنکه انتظار می رفت ماه (خدا) از هر دو دفاع کند!

6524

تاکید بر موضوع “اعتقاد” حتی در تبلیغات

به همین دلیل است که قهرمانان فیلم تلاش می کنند خود را و یا آثاری عینی (دیدنی) از خود را به کودکان نمایش دهند. چرا که منطق فیلم مبتنی بر این است که دیده نشدن برابر نوعی مرگ است (یکی از باورهای پایه ای اجتماعی غرب).

قانون “ببین تا باور کنی” موتور محرک فیلم است. پسرکی که در حال از دست دادن اعتقادش است ملتمسانه از عروسکش می خواهد تکانی بخورد. او که با دیدن اثر سرمای جک او را باور می کند نهایتا می تواند او را ببیند. این دقیقا منطبق با منطق و شعار مسیحیت است که می گوید:”ایمان بیاور تا بدانی”

rise-of-the-GUARDIANS-SANTA

از تمام نکات بالا و نشانه های فیلم شاید به نظر برسد با انیمیشنی مبلغ مسیحیت طرفیم، اما از یاد نبریم که دنیای قهرمانان فیلم (دنیای اعتقادی) یک دنیای تخیلی متعلق به کودکان است! در واقع اقتباس های عین به عین از باورهای مسیحی و نسبت دادن آنها به کودکان چه نتیجه ای برای بزرگسالان دارد؟!

تنها بزرگسال ناطق فیلم مادر پسرک است که از او می پرسد با چه کسی صحبت می کنی؟ او پاسخ می دهد: “جک فراست” و مادر او را با اعتقادات بچه گانه اش تنها می گذارد.

...  صداهای تازه آشنا ؛ یادداشت کوتاه درباره جشنواره فجر 31

2536

واقعیت یا خیال؟

اما مهم ترین رندی فیلمسازان هیچ یک از موارد بالا نیست. آسیب زننده ترین جنبه ماجرا هیچ ارتباطی به نشانه ها و نماد ها و …. ندارد بلکه امری کاملا خودآگاه و داستانی و منطقی است. در واقع بزرگترین خلط مبحث فیلم یکسان پنداشتن دنیای خرافات و دنیای اعتقادات است. همه ما بزرگسالان می دانیم که قهرمانان فیلم تا چه اندازه خرافی و وهمی هستند، اما فیلم با کشاندن موضوع به اعتقادات و باورها، این دنیای وهمی را با دنیای اعتقادی ادیان یکسان می کند. در نتیجه ذهن مخاطب با این ترفند منطقی گرفتار این پرسش می شود که نکند تمام این باورها و اعتقادات و … زاییده تخیلات مردمی کودک صفت باشد؟

سوالی که با توجه به انحرافات و ناخالصی های باورهای مسیحی به راحتی می تواند مسیر فکری اشخاص را تغییر دهد.

36

اما در باره اعتقادات اسلامی دو نکته لازم به ذکر است. اول آنکه رویکرد اسلام در پذیرش باورهای نادیدنی بسیار منطقی و مستحکم است. و محقق با اندکی تلاش می تواند از این شک خلاصی یابد.

مردى صحرانشین از امام محمد باقر علیه ‏السلام پرسید: آیا خداى را به هنگام عبادت دیده اى؟ امام باقر علیه ‏السلام فرمود: من خدایى را که ندیده باشم عبادت نمی‏ کنم.

مرد گفت: چگونه او را دیده اى؟ امام فرمود: چشم ها او را به دیدن آشکارا ندیده است ولى قلب ها با حقیقت ایمان او را مشاهده کرده است. (احقاق الحق، جلد۱۲)

اسلام مفهوم دیدن را تنها منحصر به چشم و تعین نمی داند. عقل چشم و پیامبری دیگر است که خودش نیز نا دیدنی است! دیدن نادیدنی ها در اسلام امری عقلانی است و در اندیشه اسلام فاصله ی معنا داری بین عقل و خیال مشخص شده است. دنیای غیب دنیایی موهوم و خرافاتی نیست و اسلام به شدت بین این دو تفاوت می گذارد و نسبت به وارد شدن خرافات به اعتقادات حساس است. دین اسلام همواره بر انتخاب عقلانی تاکید می کند و شرط “ایمان بیاور تا بدانی” را تایید نمی کند.  درواقع بر عکس محتوای این انیمیشن، اعتقاد صرف به لمس شدنی ها بچه گانه ترین شیوه نگرش به دنیای پیرامون است.

اما نکته دوم تاسف تلخی است که این انیمیشن برای ما به ارمغان می آورد. هنگامی که با پشتکار و مهارت می توان با استفاده از چند داستان موهوم، جایگاه حق و باطل را جابجا نمود چرا ما نتوانیم با اعتقاداتی محکم، جذاب و عقلانی صدایی در این گنبد دوار بیفکنیم؟ چند فیلم و انیمیشن در جهت استحکام بخشی به این باور ها ساختیم؟ چند داستان تطبیقی را به زبان عام یا کودکانه نمایش دادیم؟ از آن حداقلی تر: چند اثر برای “معرفی” باورهایمان ساختیم؟

تلاش های امیدوار کننده ای انجام شده و می شود، اما کافی نیست.

Rating: 4.6. From 7 votes.
Please wait...
به اشتراک بگذارید!

همچنین ممکن است بپسندید ...

Leave a Reply

1 Comment on "ایمان کودکانه ؛ نقد وتحلیل انیمیشن خیزش نگهبانان"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
trackback

[…] حوزه بزرگسال نیز اتفاق دندانگیری نیست (با آنکه بهتر از ظهور نگهبانان است). به علاوه فضای داستان در چهار نسخه انیمیشن عصر […]

wpDiscuz