ایمان کودکانه ؛ نقد وتحلیل انیمیشن خیزش نگهبانان

Rating: 4.6. From 7 votes.
Please wait...

نگهبانان راجع به موجوداتي است كه قهرمان هاي افسانه اي كودكانند. آنها موجوديت خود را از باور كودكان مي گيرند. يعني اگر كودكان اعتقاد و باور خود را به آنها از دست بدهند ضعيف شده و نهايتا از بين مي روند (ديده نمي شوند).

شاید بهترین توصیف از فیلم خيزش نگهبانان “واقعیت و خیال” باشد. فرم و محتوای فیلم بین واقعیت و خیال است. تمام اشیا با جزییات بالای تصویری و حرکتی، ظاهر و رفتاری واقعی دارند. حركات بدني و رفتاري شخصيت ها با دقت شبيه سازي شده اند. آب و یخ و برف نیز همینطور. اما چهره ها و بدن ها کارتونی هستند. همین تضاد واقعیت و خیال در داستان فیلم نیز به چشم می خورد.

rise-of-the-guardians

انيميشن نگهبانان كه با بودجه اي عظيم ساخته شده از مايه داستاني قدرت مند و به ياد ماندني اي برخوردار نيست. اما روايت قوي، صحنه بندي و تدوين متناسب، جزييات سه بعدي و رفتاري دقیق و تا حدودي شخصيت پردازي ها باعث جان گرفتن آن شده است.

Guardians_of_Childhood_Books
کتاب های داستانی نگهبانان، مرجع انیمیشن

مخاطب فیلم صرفا كودك تعريف نشده است. فيلم يك كودكانه شاد و خنده دار نيست بلكه انيميشني اكشن و تعليق دار است. تعلیق اصلی فیلم نیز از دوگانگی داخلی داستان قدرت گرفته است.  اما دو گانگي هاي متعدد فيلم همانطور كه باعث ايجاد تعليق مي شود همانگونه هم به ضرر فيلم تمام مي شود. تلفيق دنياي خرافي و واقعيت سوالي اساسي پيش مي آورد: بهتر نبود اين موضوع به صورت پويانمايي ساخته نمي شد؟ دنياي تخيلي شِرِك يا دنياي واقعي وال-اي به راحتي توسط مخاطب پذيرفته مي شود اما دنياي دوگانه و بي قاعده نگهبانان چطور؟ چرا سازندگان، انيميشني با اين هزينه هنگفت را اسير داستانی متضاد كرده اند؟ آيا جدا اين انيميشن ارزش اين هزينه هنگفت را دارد؟

دنیای تخیلی شرکدنیای واقعی وال ای

داستانی درباره اعتقاد

قهرمان هاي داستان موجودات تخيلي افسانه ها و قصه هاي كودكانه هستند. و ماجراي اصلي داستان مساله باور و اعتقاد بچه ها به ايشان است. يعني باور واقعي بودن تخيلات (یک دوگانگی دیگر). در اين بين شخصيتي منفي با ايجاد ترس و كابوس اعتقاد بچه ها را از بين مي برد.

در واقع جنبه مهم ماجرا مربوط مي شود به انتخاب هاي هدفمند سازندگان در قصه ای با موضوع “اعتقاد”. انيميشن نگهبانان با زباني كودكانه دغدغه اي به شدت بزرگسالانه را مطرح مي كند. گويي سازندگان حاضر شده اند تبعات انتخاب هاي عمدي خود را بپردازند حتي اگر به قيمت گزافي تمام شود.

انيميشن نگهبانان را مي توان به گونه اي طرفدار و مبلغ مزورانه اعتقادات تلقی نمود.

نگهبانان راجع به موجوداتي است كه قهرمان هاي افسانه اي كودكانند. آنها موجوديت خود را از باور كودكان مي گيرند. يعني اگر كودكان اعتقاد و باور خود را به آنها از دست بدهند ضعيف شده و نهايتا از بين مي روند (ديده نمي شوند).

...  یک فیلم موفق

rise-of-the-guardians-15704-1920x1080

متاسفانه فيلمسازان آشكارا تلاش كرده اند ماجراي فيلم را به دين و خصوصا مسيحيت تسري بدهند. از نقش خدا گونه ماه گرفته تا بابانوئل و خرگوش عيد پاک و انطباق دنياي ناديدني ها با دنياي پس از مرگ و … . نشانه هاي ريزتر متعددي نيز در اين باره موجود است. مانند نماد G، اجنه راهب گونه، عصاي پيامبري، مراسم رسمي شدن نگهبان و …. كه همه و همه دلالت بر انتخاب هاي عمدي و تاكيد سازندگان بر اين شباهت هستند. اما هيچ يك از نشانه ها به اندازه موضوع اصلي داستان مهم، تاثیرگذار و آسیب زننده نيستند.

3265

در واقع انيميشن نگهبانان را مي توان به گونه اي طرفدار و مبلغ مزورانه اعتقادات تلقی نمود. بخصوص كه به روش هاي گوناگون شخصيت منفي خود را شيطان نمايش مي دهد. از سوي ديگر تاكيد مي كند اگرچه ما قهرمانان را نمي بينيم اما آنها وجود دارند. ولی باید در نظر بگیریم که مخاطب بزرگتر فيلم با سوالاتي جدي تر  روبرو مي شود و در قياس با زندگي واقعي، نتايج متفاوتي به دست می آورد:

اگرچه دنياي ناديدني ها وجود دارند اما زاييده و متكي به اذهان است. اگر افراد باور هاي خود را از دست بدهند اين دنيا نيز محو مي شود. در حقيقت اين اعتقادات ساخته و پرداخته توهمات اند. در صحنه رويارويي پاياني فیلم، كودكان هستند كه از قهرمانانشان (باورهاي ساختگیشان) دفاع مي كنند. حال آنكه انتظار مي رفت ماه (خدا) از هر دو دفاع كند!

6524

تاکید بر موضوع “اعتقاد” حتی در تبلیغات

به همين دلیل است كه قهرمانان فيلم تلاش مي كنند خود را و يا آثاري عيني (ديدني) از خود را به کودکان نمایش دهند. چرا كه منطق فيلم مبتني بر اين است كه ديده نشدن برابر نوعي مرگ است (يكي از باورهاي پايه اي اجتماعي غرب).

قانون “ببين تا باور كني” موتور محرك فيلم است. پسركي كه در حال از دست دادن اعتقادش است ملتمسانه از عروسكش مي خواهد تكانی بخورد. او كه با ديدن اثر سرماي جك او را باور مي كند نهايتا مي تواند او را ببيند. اين دقيقا منطبق با منطق و شعار مسيحيت است كه مي گويد:”ايمان بياور تا بداني”

rise-of-the-GUARDIANS-SANTA

از تمام نكات بالا و نشانه هاي فيلم شايد به نظر برسد با انيميشني مبلغ مسيحيت طرفيم، اما از ياد نبريم كه دنياي قهرمانان فيلم (دنياي اعتقادي) يك دنياي تخيلي متعلق به كودكان است! در واقع اقتباس هاي عين به عين از باورهاي مسيحي و نسبت دادن آنها به كودكان چه نتيجه اي براي بزرگسالان دارد؟!

تنها بزرگسال ناطق فيلم مادر پسرك است كه از او مي پرسد با چه كسي صحبت مي كني؟ او پاسخ مي دهد: “جك فراست” و مادر او را با اعتقادات بچه گانه اش تنها مي گذارد.

2536

واقعیت یا خیال؟

...  استیو جابز در جشنواره فیلم فجر

اما مهم ترين رندي فيلمسازان هيچ يك از موارد بالا نيست. آسيب زننده ترين جنبه ماجرا هيچ ارتباطي به نشانه ها و نماد ها و …. ندارد بلكه امري كاملا خودآگاه و داستاني و منطقي است. در واقع بزرگترين خلط مبحث فيلم يكسان پنداشتن دنياي خرافات و دنياي اعتقادات است. همه ما بزرگسالان مي دانيم كه قهرمانان فيلم تا چه اندازه خرافي و وهمي هستند، اما فيلم با كشاندن موضوع به اعتقادات و باورها، اين دنياي وهمي را با دنياي اعتقادي اديان يكسان مي كند. در نتيجه ذهن مخاطب با اين ترفند منطقي گرفتار اين پرسش مي شود كه نكند تمام اين باورها و اعتقادات و … زاييده تخيلات مردمي كودك صفت باشد؟

سوالي كه با توجه به انحرافات و ناخالصي هاي باورهاي مسيحي به راحتي مي تواند مسير فكري اشخاص را تغيير دهد.

36

اما در باره اعتقادات اسلامي دو نكته لازم به ذكر است. اول آنكه رويكرد اسلام در پذيرش باورهاي ناديدني بسيار منطقي و مستحكم است. و محقق با اندكي تلاش مي تواند از اين شک خلاصي يابد.

مردى صحرانشین از امام محمد باقر علیه ‏السلام پرسید: آیا خداى را به هنگام عبادت دیده اى؟ امام باقر علیه ‏السلام فرمود: من خدایى را كه ندیده باشم عبادت نمی‏ کنم.

مرد گفت: چگونه او را دیده اى؟ امام فرمود: چشم ها او را به دیدن آشكارا ندیده است ولى قلب ها با حقیقت ایمان او را مشاهده كرده است. (احقاق الحق، جلد12)

اسلام مفهوم دیدن را تنها منحصر به چشم و تعین نمی داند. عقل چشم و پيامبري ديگر است كه خودش نيز نا ديدني است! ديدن ناديدني ها در اسلام امری عقلاني است و در اندیشه اسلام فاصله ی معنا داری بین عقل و خیال مشخص شده است. دنياي غيب دنيايي موهوم و خرافاتي نيست و اسلام به شدت بين اين دو تفاوت مي گذارد و نسبت به وارد شدن خرافات به اعتقادات حساس است. دین اسلام همواره بر انتخاب عقلاني تاكيد مي كند و شرط “ايمان بياور تا بداني” را تاييد نمي كند.  درواقع بر عكس محتواي اين انيميشن، اعتقاد صرف به لمس شدنی ها بچه گانه ترين شیوه نگرش به دنياي پيرامون است.

اما نكته دوم تاسف تلخي است كه اين انيميشن براي ما به ارمغان مي آورد. هنگامي که با پشتکار و مهارت مي توان با استفاده از چند داستان موهوم، جايگاه حق و باطل را جابجا نمود چرا ما نتوانيم با اعتقاداتي محكم، جذاب و عقلاني صدايي در اين گنبد دوار بيفكنيم؟ چند فيلم و انيميشن در جهت استحكام بخشي به اين باور ها ساختيم؟ چند داستان تطبيقي را به زبان عام يا كودكانه نمایش دادیم؟ از آن حداقلي تر: چند اثر براي “معرفي” باورهايمان ساختيم؟

تلاش هاي اميدوار كننده اي انجام شده و مي شود، اما كافي نيست.

Rating: 4.6. From 7 votes.
Please wait...
به اشتراک بگذارید!

همچنین ممکن است بپسندید ...

Leave a Reply

1 Comment on "ایمان کودکانه ؛ نقد وتحلیل انیمیشن خیزش نگهبانان"

avatar
  Subscribe  
newest oldest most voted
Notify of
trackback

[…] حوزه بزرگسال نیز اتفاق دندانگیری نیست (با آنکه بهتر از ظهور نگهبانان است). به علاوه فضای داستان در چهار نسخه انیمیشن عصر […]